گزارشی از کارگاه 49 فلسفه اخلاق

پیشنهاد سردبیر

در چهل و نهمین کارگاه فلسفه اخلاق، که در تاریخ 5 اسفندماه 97 برگزار شد، میزبان دکتر محمدعلی مبینی بودیم و ایشان برای ما از «ارزش اخلاقی» سخن گفتند. حجت الاسلام محمدعلی مبینی عضو هیأت علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی است. کتاب «عقلانیت باور دینی در معرفت‌شناسی‌های برون‌گرا» از جمله آثار منتشرشده از ایشان است. همچنین در ابتدای این کارگاه خانم معصومه محمدی، گزارشی از کتاب «اخلاق زنانه‌نگر» ارائه دادند. در ادامه گزارشی از این کارگاه را به قلم خانم فاطمه مهری می‌خوانید. 

مقدمه

دکتر محمدعلی مبینی در خانه اخلاق پژوهان

مشکل بزرگ اخلاق امروز به قول مایکل اسمیت در کتاب what is problem این است که تکلیف ما با گزاره‌های اخلاقی و ارزش آن‌ها مشخص نیست. به طور کل گزاره‌ها یا توصیه‌ای هستند و یا انگیزشی. اما گزاره‌های اخلاقی دو جنبه‌ای هستند. از یک جنبه، شبیه واقعیتی هستند که قصد کشف کردن آن را داریم و یا با دیگران بر سر خوب یا بد بودن آن‌ها بحث می‌کنیم که این نشان می‌دهد که سلیقه‌ا‌ی نیست، اما از جهات دیگر انگیزشی هستند. مشکل ما دقیقا از همین جا اغاز می‌شود که فیلسوفانی مانند هیوم معتقد بودند که باید یک بعد آن را دریابیم و بعد دیگر آن را رها کنیم و از این رو عد‌ه‌ای عاطفه‌گرا شدند و بعد انگیزشی اخلاق را جدی گرفتند و عده‌ای اتفاقا واقع‌گرا شدند و معتقد به این که اخلاق بیان واقع می‌کند و بعد انگیزشی از بیرون می‌آید. مایکل اسمیت هم در همین کتاب تلاش بسیار خوبی کرده در راستای جمع کردن این دو کنار هم که کار خواندنی است. ما نیز برای این که قدمی در راستای دادن تبیین‌ درست از ارزش‌های اخلاقی برداریم، امروز گرد هم آمدیم و قصد داریم تا از فی نفسه یا لغیره بودن ارزش مفاهیم اخلاقی با تکیه بر آراء برخی از متفکران مسلمان مانند استاد مصباح، مرحوم اصفهانی، مرحوم سبزواری، … بحث کنیم.

یک عنصر مشترک مفهومی در همه کاربرد‌های خوب و بد حضور دارد و آن عنصر تایید و رد است به این معنی که هر‌‌گاه شما چیزی را بد بدانید، یعنی آن را رد می‌کنید و هر‌گاه آن را خوب بدانید به این معنی است که آن را تایید می‌کنید. این مسئله میان تمام مسائلی که خوب یا بد تلقی می‌شود مشترک است.

مفاهیم اخلاقی

ما چه فهمی از خوب و بد اخلاقی داریم (در این جا منظور ما از فهم، همان فهم متعارف است)، یعنی کسانی که کار بلد این واژه‌‌ها هستند چه چیزی درباره مفهوم این واژه‌ها می‌گویند. به تعبیر دیگر زمانی که ما می‌خواهیم عناصر مفهومی یک اصطلاح را کشف کنیم، گاه با کاربرد‌های متفاوت در زمنیه‌های مفهومی مختلف روبه رو می‌شویم. در حوزه خوب و بد، ما یک عناصر مشترک مفهومی داریم و یک عناصر اختلاف بر‌انگیز (این نظر بنده است) و این اختلافات در جایی ایجاد می‌‌شود که انسان‌های عاقل از آنها استفاده می‌کنند. برای پیدا کردن فهم متعارف از خوب و بد به دو نکته کلی اشاره می‌کنم که در طول صحبتم آن را روشن‌تر می‌کنم. وقتی ما می‌خواهیم عناصر مفهومی یک اصطلاح را کشف کنیم گاه ممکن است که کاربرد‌ها متفاوت باشد. اختلاف مفهومی میان دو عنصر خوب و بد زمانی زیاد می‌شود که میان دو عنصر یک کاربرد زیاد شده است علاوه بر آن عنصر مشترک، برای مثال می‌بینیم در یک کاربرد عنصر مفهومی دیگری هست که تفاوت مفهومی ایجاد می‌کند. یا این‌که می‌بینیم تقدم و تاخر وجود دارد، برای مثال در یک کاربرد عنصر الف به تبع عنصر ب آمده است ولی در کابرد دیگر برعکس می‌شود و این‌ها اختلافات مفهومی ایجاد می‌کند. حال برای واضح‌تر شدن مثالی می‌زنیم. یک عنصر مشترک مفهومی در همه کاربرد‌های خوب و بد حضور دارد و آن عنصر تایید و رد است به این معنی که هر‌‌گاه شما چیزی را بد بدانید، یعنی آن را رد می‌کنید و هر‌گاه آن را خوب بدانید به این معنی است که آن را تایید می‌کنید. این مسئله میان تمام مسائلی که خوب یا بد تلقی می‌شود مشترک است. چه بگویید نور برای رشد گیاهان خوب است یا بگویید، ایثار خوب است و یا بگویید بمب اتم به عنوان صلاح برای کشتار جمعی خوب است. ایجا تایید به معنای جانب‌داری و مطلوب بودن آن چیز برای شما نیست، بلکه به معنای داشتن رابطه مثبت با آن چیز است. اما اگر بخواهیم درباره عناصر اختلافی صحبت کنیم، این عناصر را از راه چرایی تایید به دست می‌آوریم و وقتی جواب این چرایی را بدهیم معلوم می‌شود که یک عنصر تاییدی اختلافی دارد یا نه. برای مثال خوب و بد ابزاری است، به نظر می‌رسد این خوب و بد ابزاری، صرفا تایید می‌کند رابطه شی را با نتیجه‌اش. برای مثال زمانی که می‌گویید این بوی خوب است یا این‌جا هوای خوبی دارد، این خوب بودن بعد از مطلوب بودن است، یعنی زمانی که موافق با طبع من شد خوب و در غیر این صورت بد است و این نکته مهمی است.

گزارش کتاب «اخلاق زنانه‌نگر» را از اینجا بخوانید.

منبع 
فاطمه شریفیان
فاطمه شریفیانhttp://ethicshouse.ir
متن زندگی نامه کاربر توضیحات در مورد متن زندگی نامه کاربر توضیحات در مورد متن زندگی نامه کاربر توضیحات در مورد متن زندگی نامه کاربر توضیحات در مورد متن زندگی نامه کاربر توضیحات در مورد متن زندگی نامه کاربر توضیحات در مورد متن زندگی نامه کاربر توضیحات در مورد متن زندگی نامه کاربر توضیحات در مورد متن زندگی نامه کاربر توضیحات در مورد متن زندگی نامه کاربر توضیحات در مورد متن زندگی نامه کاربر توضیحات در مورد

متن دیدگاه

لطفا نظر خود را وارد کنید
لطفا نام خود را اینجا وارد کنید

مرتبط