معرفی کتاب “اخلاقی برای زندگی امروز؛‌ یافتن مبنایی مشترک میان فلسفه و دین”

پیشنهاد سردبیر

«اخلاقی برای زندگی امروز: یافتن مبنایی مشترک میان فلسفه و دین» نوشته ریچارد رورتی با ترجمه علی سیاح کتاب تازه‌نشر انتشارات چشمه است که در ۹۴ صفحه با شمارگان ۵۰۰ نسخه منتشر شده است. این کتاب را آقای عباس حائری، دانشجوی کارشناسی ارشد فلسفه دین، در بخش معرفي كتاب چهل و ششمين كارگاه خانه اخلاق پژوهان، معرفی کردند.  

کتاب «اخلاقی برای زندگی امروز» نوشته ریچارد رورتی فیلسوف معاصر آمریکایی است. این کتاب در حقیقت به بهانه سخنرانی رورتی در انجمن فرهنگی تورینو شکل گرفته است. رورتی در آن انجمن پیرامون موضوعی سخنرانی می‌کند و آن سخنرانی در قالب یک مکتوب در میان دو مقاله مفصل دیگر در ارتباط با فلسفه رورتی قرار می‌گیرند و این کتاب را شکل می‌دهند.

در پیشگفتار کتاب، مقاله‌ای از «جفری دبلیو. رابینز» می‌خوانیم که نوعی راهنمای فهم فلسفه رورتی است. رابینز در این مقاله به خوبی فلسفه متاخر رورتی و نسبی‌گرایی معرفتی او را تشریح می‌کند و به ما کمک می‌کند تا نزاع او را با نگاه مذهبی به اخلاق و تمایلش را به فایده‌گرایی در سخنرانی انجمن تورینو به خوبی درک کنیم.

پس از این مقاله مقدمه کتاب را از زبان جیانی واتیمو می‌شنویم که در همان انجمن و پیش از سخنرانی رورتی از او تجلیل می‌کند و باز هم چکیده‌ای یکی دوصفحه‌ای از نگاه اصلی رورتی را از نظر می‌گذرانیم.

بعد از این مقاله، صورت مکتوب سخنرانی رورتی پیش روی خواننده قرار می‌گیرد. او در این مقاله به تقابل نگاه بنیان‌انگارانه (fundamentalism) به اخلاق  و نگاهی که خودش آن را در ارتباط با فایده‌گرایی «جان استوارت میل» مطرح می‌کند می‌پردازد. رورتی اخلاق را در دامن فایده‌گرایی دنبال می‌کند. چرا که او برای اخلاق قایل به وجود هیچ بنیان و مبنایی نیست. به همین جهت تنها محور قابل تاکید برای او نفع بیشتر ابنای بشر است. نسبی‌گرایی معرفتی رورتی او را از هر دعوای نظری و فلسفی پیرامون اخلاق دور می‌کند و تنها برایش آثار عملی سیاست‌های اخلاقی اهمیت دارد. این سخنرانی ارایه دو گزینه برای انتخاب به خواننده و شنونده آن است. اول، نگاهی که مذهب و فلسفه مبناگرایانه به ما ارایه می‌کنند و اصالت اخلاق را به ابتنایش بر بنیان‌‌های غیرقابل انکار فلسفی می‌دانند و دوم، نگاهی که خود او و هم نظرانش دارند؛ نوعی نسبی‌گرایی که ما را از جستجوی مبناها معاف می‌دارد و به آثار عملی اخلاق برای انسان‌ها نزدیک می‌کند.

Richard Rorty

رورتی در این مقاله هر چه بیشتر بر تخیلی‌ بودن مجموع دستگاه‌های فلسفی تاکید می‌کند. به همین خاطر دین را هم‌شان شعر می‌داند. و باز بر همین اساس تمام فلسفه‌های اخلاق را نوعی خیالبافی انسانی می‌داند: «فیلسوف اسپانیایی، جرج سانتایانا، جایی می‌گوید خرافات همانا درهم‌آمیختگی آرمان و قدرت است. خرافات عبارت است از باور به آن که هر آرمان مشروع باید به نحوی پایه در چیزی از پیش موجود داشته باشد، چیزی متعالی که این آرمان را پیش روی ما قرار می‌دهد. ان چه پاپ ساختار هستی بشر می‌خواند،‌ نمونه‌ای است از چنین موجودیت متعال. سانتایانا گفته و من هم با او هم‌عقیده‌ام که تخیل انسان تنها منشا آرمان‌های اخلاقی است».

البته او خودش را نیز از این قاعده مستثنی نمی‌داند: «در نظر نسبی‌باورانی مانند من،‌ نزاع میان نسبی‌باوری و بنیادگرایی همانا نزاع میان دو محصول عمده تخیل بشری است. به عبارتی، جدال میان دو دیدگاه نیست که یکی منطبق بر واقعیت باشد و دیگری نباشد. بلکه جدال میان دو شعر خیال‌پردازانه است. یکی، خیال صعود عمودی به سوی چیزی بزرگ‌تر از انسان صرف را در سر می‌پروراند و دیگری خیال پیشرفت افقی را به سمت جامعه جهانی مبتنی بر مشارکت».

رورتی در این کتاب بیش از آن‌که بخواهد به دنبال یافتن یک مبنای مشترک میان فلسفه و دین باشد. در پی نفی مبناها است و بیشتر می‌خواهد تباین و تقابلی ‌بی‌انتها را میان دین و فلسفه خودش بیان کند. او ما را میان دو گزینه قرار می‌دهد، یکی نوعی منباگرایی که آرمان‌های اخلاقی را تصویر می‌کند و ما را به رستگاری فرامی‌خواند و دومی، نسبی‌گرایی معرفتی خود او که هیچ آرمانی را که مبتنی بر واقعیتی ورای خود باشد نمی‌شناسد و تنها به دنبال ایجاد همکاری هر چه بیشتر در اجتماع بشری و نفع هر چه بیشتر آنان است.

بنابراین اساساً نامی که بر جلد کتاب به عنوان ریزموضوع درج شده است، اشتباه است. این کتاب در پی یافتن هیچ مبنای مشترکی میان دین و فلسفه نیست.

منبع 
فاطمه شریفیان
فاطمه شریفیانhttp://ethicshouse.ir
متن زندگی نامه کاربر توضیحات در مورد متن زندگی نامه کاربر توضیحات در مورد متن زندگی نامه کاربر توضیحات در مورد متن زندگی نامه کاربر توضیحات در مورد متن زندگی نامه کاربر توضیحات در مورد متن زندگی نامه کاربر توضیحات در مورد متن زندگی نامه کاربر توضیحات در مورد متن زندگی نامه کاربر توضیحات در مورد متن زندگی نامه کاربر توضیحات در مورد متن زندگی نامه کاربر توضیحات در مورد متن زندگی نامه کاربر توضیحات در مورد

متن دیدگاه

لطفا نظر خود را وارد کنید
لطفا نام خود را اینجا وارد کنید

مرتبط