درختواره

این روزها انواع و اقسام توصیه‌ها درباره چگونه زندگی‌کردن ارائه می‌شوند و از این لحاظ هیچ کمبودی وجود ندارد. این امر می‌تواند ما را به فکر فروبرد. شاید از خودمان بپرسیم که چرا چنین صنعت پررونقی شکل گرفته است. بیش از 150 سال از انتشار اولین کتاب مشخصا خودیاری (و اولین کتابی که رسما عنوان «خودیاری» را هم بر پیشانی‌اش داشت) به قلم ساموئل اسمایلز می‌گذرد. در نظر آورید همه توصیه‌هایی را که در این سال‌ها در قالب کتاب چاپ و منتشر شده‌اند، همه آن خردمندی‌ها و خردورزی‌ها را! پس چگونه است که ما هنوز از پس یاری خود برنیامده‌ایم؟ کتاب زندگی خوب همانطور که از نامش پیداست درباره چگونگی خوب زیستن نوشته شده است. مارک ورنون در این کتاب از یک بعد تازه به خوب زیستن نگاه کرده است که شاید با جهت‌گیری کتاب‌های دیگر موفقیت در زمینه خوب زندگی کردن متفاوت باشد. او در این کتاب برای خوب زیستن به حکمت کهن روی آورده است.

بسیاری از کسانی که در ایران به نحوی از انحا کار فلسفی می‌کنند و با فضای مجازی اینترنت نیز بیگانه نیستند نام دانشنامه استنفورد را شنیده‌اند و چه بسا از این مجموعه کم‌نظیر بهره برده باشند. کتابی پیش‌رو حاصل طرحی برای ترجمه و انتشار گزیده‌ای از مدخل‌های این دانشنامه است با هدف گستردن دامنه تأثیر آن و فراهم‌کردن امکان دسترسی هر چه بیش‌تر خوانندگان فارسی‌زبان به مقالات راهگشایی که در این مجموعه آمده است. با توجه به ویژگی‌های دانشنامه فلسفه استنفورد، شاید بیراه نباشد که بگوییم برای کسی که می‌خواهد اولین بار با مسئله یا مبحثی در فلسفه آشنا شود یا شناخت بهتری از آن حاصل کند، یکی از گزینه‌های مناسب این است که کار را با خواندن مدخل یا مدخل‌های مربوط به آن در این دانشنامه آغاز کند.

هیوم در زندگینامه‌ی خودنوشتی که در اواخر عمر، و پس از اتمام تمامی کارهای علمی، قلمی کرده، این کتاب را بهترین اثر خود می‌شمارد. گرچه این کتاب همچون غالب کتبِ از این دست متوجه مباحث فرااخلاق است اما دغدغه‌های اخلاقی از همه جای آن آشکار است و حتی گاه قلم نویسنده لبریز از عبارت‌پردازی‌های لطیف شده است. برنامه اصلی کتاب حاضر این است که بررسی کند چگونه آدمیان به ستایش و نکوهش اعمال و احوال، که مبنای فضیلت و رذیلت است، اقدام می‌کنند؛ می‌کوشد اثبات کند که ناظر بی‌طرف فقط کارها و خصلت‌هایی را تحسین می‌کند که برای دارنده آن یا برای دیگران مفید یا دلپذیر باشد، و به عکس.

زرشناس معتقد است که آن‌چه که روانشناسی مدرن «اختلالات شخصیتی» می‌نامد، تا حدود بسیاری نتیجه نظام و الگوهای تربیتی ناموفق و ناسالم جوامع مدرن و شبه مدرن هستند و به ویژه پیوندشان با بستر تاریخی فرهنگی ایجادکننده آن‌ها بسیار وثیق است و در عین حال غالبا و عمدتا درمان‌های دارویی طب مدرن قادر به درمان آن‌ها نمی‌باشد. به باور او پدیده‌ای به نام «اختلالات روحی اخلاقی» وجود دارد که هسته مرکزی مفهوم «بیماری روحی» و یا «عدم سلامت روحی» را تشکیل می‌دهد. پدیده‌ای که روانشناسی مدرن به دلیل ماهیت نفسانیت‌محور و بریده از اخلاقی که دارد، قادر به تشخیص آن نیست.

در بین فیلسوفان غربی عده‌ای معدود هستند که با نگاه انتقادی به فرهنگ غرب می‌نگرند و معتقدند غرب اینک دچار چالش‌های جدی فرهنگی و اخلاقی است. السدیر مک‌اینتایر فیلسوف اخلاقی است که چنین رویکردی به دنیای غرب دارد. او معتقد است که دنیای غرب اینک به شدت دچار نابسامانی اخلاقی است و معیارهای تشخیص نیک و بد را از دست داده است. کتاب حاضر تلاشی است برای شناخت شخصیتی که بخش قابل ملاحظه‌ای از عمر خود را در تدوین انتقادهای یادشده سپری نموده است و از این نظر برای ما، در این‌سوی دنیا، اهمیت دارد که بدانیم امروزه دنیای مدرن چه سبکی را در اخلاق و سیاست پیش‌گرفته و با چه مشکلاتی مواجه است و چگونه به چالش‌هایی که اینک گریبان‌گیر آن است رسیدگی می‌کند.

پیامدگرایی نگرشی در فلسفه اخلاق است که بسیاری از مردم آن را، در نگاه نخست، با داوری‌های جا افتاده خود سازگار می‌دانند. با اندکی تسامح می‌توان گفت در پیامدگرایی ملاک اخلاقی‌بودن یک عمل یا شخصیت، نتایج آن عمل یا ویژگی شخصیت است. آدمیان برای تصمیم‌گیری درباره کارهایشان غالبا سراغ پیامدهای آن‌ها می‌روند. بنابراین دست‌کم به همین دلیل، پیامدگرایی در نگاه نخست مورد پسند آدمیان است. کتاب پیش رو از دو بخش تشکیل شده است: چهار فصل نخست به مرور اجمالی پیامدگرایی و فصل‌های 5 تا 7 به شرح نظریه نسبتا شخصی نویسنده می‌پردازد. درایور در مقام دفاع از رأی خود، آرای رقیب را نیز شرح می‌دهد.