دکتر حمید وحید عضو هیأت علمی پژوهشگاه دانشهای بنیادین و مدیر گروه فلسفه تحلیلی در این مجموعه هستند که مطالعات خوبی در زمینه فلسفه تحلیلی، اخلاق و حوزههای میان رشتهای مرتبط با آن را دارا هستند. دکتر حمید وحید در این کارگاه که سی و هفتمین کارگاه فلسفه اخلاق در خانه اخلاق پژوهان جوان و دومین حضور ایشان در این مجموعه است، تلاش دارند تا با شرح انواع دلایل راهی به تبیین فرااخلاقی ماهیت دلیل بیابند.
دکتر رضا مثمر عضو هیأت علمی پژوهشکده علوم شناختی هستند که مطالعات خوبی در زمینه اخلاق و حوزههای میانرشتهای مرتبط با آن را دارا میباشند. دکتر رضا مثمر در این کارگاه که سی و ششین کارگاه فلسفه اخلاق در خانه اخلاق پژوهان جوان است، تلاش دارند تا از بستر مباحث ادبیاتی، ارتباطی با حوزه اخلاق بیابند.
آنچه در ادامه میخوانید جلسه چهارم از سلسله جلسات متنخوانی کتاب «الذریعه الی مکارم الشریعه» است که به همت استاد محمدحسین حشمتپور در خانه اخلاق پژوهان جوان برگزار شده است. «الذریعه الی مکارم الشریعه» اثر ابوالقاسم حسین بن محمد بن مفضل، معروف به راغب اصفهانی (۵۲۰ ق) است که به بررسی مباحث مربوط به علم اخلاق و احوال نفس آدمی پرداخته است. راغب هدف خود از نگارش این کتاب را مباحثی اعلام میکند که با توجه به آنها میتوان در طهارت و پاکیزگی نفس کوشید.
آنچه در ادامه میخوانید جلسه سوم از سلسله جلسات متنخوانی کتاب «الذریعه الی مکارم الشریعه» است که به همت استاد محمدحسین حشمتپور در خانه اخلاق پژوهان جوان برگزار شده است. «الذریعه الی مکارم الشریعه» اثر ابوالقاسم حسین بن محمد بن مفضل، معروف به راغب اصفهانی (۵۲۰ ق) است که به بررسی مباحث مربوط به علم اخلاق و احوال نفس آدمی پرداخته است. راغب هدف خود از نگارش این کتاب را مباحثی اعلام میکند که با توجه به آنها میتوان در طهارت و پاکیزگی نفس کوشید
نخستین مباحثه علمی خانه اخلاق پژوهان جوان اختصاص به بررسی خاستگاه اخلاقی از منظر متکلمان و فلاسه مسلمان داشت. در این مناظره که میان حجتالاسلام دکتر محمدتقی سبحانی و دکتر محسن جوادی با عنوان «اخلاق در میانه فلسفه و کلام» برگزار گردید دکتر محسن جوادی استاد دانشگاه و معاون فرهنگی وزارت ارشاد با توجه به سابقه مطالعاتی خود، نماینده گفتار فلسفی و دکتر محمدتقی سبحانی استاد حوزه و مدیرعامل بنیاد امامت به نمایندگی از سنت کلامی به بیان دیدگاه های خود و نقد دیدگاه مقابل پرداختند.
در ادامه گزارشی از این نشست را میخوانید.
آنچه در ادامه میخوانید جلسه دوم از سلسله جلسات متنخوانی کتاب «الذریعه الی مکارم الشریعه» است که به همت استاد محمدحسین حشمتپور در خانه اخلاق پژوهان جوان برگزار شده است. «الذریعه الی مکارم الشریعه» اثر ابوالقاسم حسین بن محمد بن مفضل، معروف به راغب اصفهانی (۵۲۰ ق) است که به بررسی مباحث مربوط به علم اخلاق و احوال نفس آدمی پرداخته است. راغب هدف خود از نگارش این کتاب را مباحثی اعلام میکند که با توجه به آنها میتوان در طهارت و پاکیزگی نفس کوشید
آنچه در ادامه میخوانید اولین جلسه از سلسله جلسات متنخوانی کتاب «الذریعه الی مکارم الشریعه» است که به همت استاد محمدحسین حشمتپور در خانه اخلاق پژوهان جوان برگزار شده است. «الذریعه الی مکارم الشریعه» اثر ابوالقاسم حسین بن محمد بن مفضل، معروف به راغب اصفهانی (۵۲۰ ق) است که به بررسی مباحث مربوط به علم اخلاق و احوال نفس آدمی پرداخته است. راغب هدف خود از نگارش این کتاب را مباحثی اعلام میکند که با توجه به آنها میتوان در طهارت و پاکیزگی نفس کوشید
مسئلۀ این پژوهش، تحلیل و مقایسۀ نسبت دین و اخلاق از نگاه ابنتیمیه و رابرت آدامز است. در مسیر دریافت پاسخ، موضع این دو متفکر را در چهار بخش به تفصیل بررسی کردهایم. حاصل مقایسه این است که از نگاه ابنتیمیه، اخلاق در تمام ساحتهای چهارگانۀ وجودی، معرفتی، معنایی، و هنجاری به دین وابسته است. اما آدامز، در عین وابسته انگاشتن اخلاق به دین در دو ساحت وجودی و هنجاری، در بحث از نسبت معرفتی و معنایی، به تمایز و استقلال اخلاق از دین متمایل میشود. با این همه در مقام ریشهشناسی و نقد نگرش آنان باید گفت: اولاً شباهت مبنایی نگرش این دو چشمگیرتر از تفاوت بیانی آنها است. ثانیاً چالش پیشروی آنان در این نقیصه برجسته میشود که هیچکدام پاسخ مناسبی را برای تبیین رابطۀ دین و اخلاق تدارک ندیده و فرآیند تعامل اخلاقی خدا و خلق را به روشنی ترسیم نکردهاند.
کانت اصل خودآیینی اراده را اصل اعلای اخلاق میداند. به باور وی، اگر اصولی که اراده میکنیم صرفاً برساختۀ موجودی باشد که واضع قوانین عام است، «اراده یا خواست» ما نیز خودآیین و مستقل عمل میکند. بر این اساس، نهتنها انسان خود قوانین اخلاقی را وضعکرده است بلکه خود را ملزم میکند تا به قوانینی که وضع کرده، عمل کند. ازاینرو کانت خودآیینی را در حوزۀ عمل و عاملیت موردتوجه قرار میدهد. مقالۀ حاضر با این نگاه، این اصل را بر پایۀ سه تفسیر از خودآیینی، یعنی خودآیینی شخصی، اخلاقی و سیاسی تحلیل میکند و ضمن توضیح آنها و اشاره به میزان قرابتشان با خودآیینی کانت، درنهایت به این نتیجه میرسد که اگرچه این سه نوع خودآیینی زمینههای متفاوتی دارند، اما به خاطر اشتراک در دو معنای آزادی از وابستگی و قابلیت وضع قانون، با خودآیینی ارادۀ کانت تمایزی ندارند. به باور کانت خودآیینی اراده نوعی از خودآیینی اخلاقی تلقی میشود، فرد برای اعمال خودآیینی شخصی باید تابع اقتضائات اخلاق باشد و خودحاکمیت سیاسی نیز درنهایت به خودآیینی کامل میرسد.
ادوار نخستین عرفان مسلمین با ارائه طرحهای متعددی در عرصه سلوک همراه بوده است، ولی در دورههای اخیر توجه چندانی به این مقوله دیده نمیشود. علامه سید محمد حسین طباطبایی به عنوان اندیشمندی جامع و کم نظیر، توجهی ویژه به این مقوله داشته و در
«جعل» و «کشف» دو پاسخ به چیستی «معنای زندگی» است. این بحث در چند قرن گذشته از مهمترین مسائل مطرح در حوزههای علوم انسانی بوده است. آیا میتوان در عین پذیرش معنای عینی برای زندگی به جعل معنا قائل بود؟ پژوهش حاضر سعی دارد این پرسش را با توجه به دیدگاه فیلسوف معاصر دیوید ویگنز پاسخ گوید. بر اساس نظریۀ ویگنز، معنای زندگی حاصل همراهی قوای ذهنی انسان و ارزشهای عینی است. وی این دیدگاه را بر پایۀ نگاهی پدیدارشناسانه به اخلاق بنا میسازد که بهموجب آن ارزش اخلاقی نه کاملاً مستقل از سوژه و علایق و حساسیتهای آن است، نه بریده از واقعیت. حساسیتهای انسانی در محدودۀ زبان اخلاق تأثیرگذار بوده، توافق بر آنها معنای احکام اخلاقی را تثبیت میکند و صدق احکام اخلاقی مبتنی بر واقعیت است؛ لذا در مواردی که علایق و حساسیتهای انسان با جهان سازگار شود و منظر انسانی پرده از ویژگیهای عینی بردارد، میتوان گفت معنا امری مکشوف–مجعول است و در غیر این صورت، حساسیتها و علایق، تعیینکنندۀ ارزش و معنا میشوند؛ در این موارد به جعل و نه تعهدی معلق روی میآوریم.
«نظریۀ امر الهی»(( divine command theory)) که ازنظریههای مهم و کهن دراخلاق هنجاری((normative ethics)) و فـرااخلاق((meta-ethics)) اسـت، بـه جهت تعیین کننده بودن نقـش امـر، اراده یـا فعـل خداونـد در ارزش و الـزام اخلاقـی، بـرای خداباوران اهمیت بسیار دارد و با اینکه طیف وسیعی از دانشـمندان