رفتن به محتوای اصلی
بهای حقیقت

آیا حقیقت بهایی دارد؟

دو دیدگاه رادیکال درباره دانشمندان وجود دارد. برخی آن‌ها را انسان‌هایی یک‌سره فرهیخته و دور از هر گونه تعلقات مادی می‌داند. در مقابل،‌ کسانی دانشمندان را انسان‌های تشنه قدرت و ثروت معرفی می‌کنند. اما واقعیت چیزی بین این دو است. نه دانشمندان موجوداتی یکسره قدیس‌گونه و به دواز آلایش‌های مادی هستند و نه انسان‌هایی تشنه ثروت و قدرت مادی. آن‌ها در مجموع پروای حقیقت دارند و دغدغه درست و نادرست عامل حرکت آن‌ها به شمار می‌رود. در عین حال، مانند انسان‌های دیگر، ممکن است متأثر از عوامل دیگر برای حقیقت بهای کمتری قائل شوند. کتاب حاضر می‌کوشد برخی از این نگرانی‌ها را همراه با راه حل‌هایی عملی به دست دهد.

امنیت سایبری

چالش‌های اخلاقی امنیت سایبری

کتاب «اخلاق امنیت سایبری» یکی از نخستین و مهم‌ترین مجموعه ­های جامع مقالاتی است که دیدگاه جامع و کاملی در مورد اخلاق امنیت سایبری ارائه می ­دهد. رویکرد میان‌رشته‌ای و تجزیه‌وتحلیل هنجاری فناوری‌های نوظهور در این اثر به خوبی مشهود است. تلاش و دغدغه کتاب حاضر این است که نظریات، مسائل، چالش‌ها و راه­ حل­ هایی را که در حوزه اخلاق امنیت سایبری وجود دارد، مورد بحث قرار دهد. و همچنین، مبانی امنیت سایبری، اخلاق و قانون‌های مربوط به این حوزه را تشریح ‌کند.

انسان بدون دین

آیا انسان بدون دین می‌تواند خوب باشد؟

یکی از مهم‌ترین سؤالات در فلسفه غرب این است که “آیا می‌توانیم بدون خدا خوب باشیم؟” این سؤال بیانگر دغدغه انسان محوری است که اخلاقیات و مجموعه‌ای متعالی از اصول اخلاق را خارج از احکام الهی ایجاد می‌کند.
این مقاله با رد مفهوم تومیست از قانون اخلاقی که دراثر “خلاصه‌ای بر الهیات” وی یافت شده، این دغدغه‌ها را بررسی می‌کند و استدلال می‌کند که انسان‌ها از نظر اخلاقی بدون نیاز به وحی الهی عمل می‌کنند. چارچوبی کوتاه برای جلوگیری از نسبی‌گرایی در اخلاق و نهادینه‌سازی تجربی اخلاق از طریق اثر مایکل شرمر و سام هریس، شالوده این مقاله را تشکیل می‌دهد.

تامس نیگل

کدام نابرابری‌ها عادلانه و کدام ناعادلانه‌اند؟

سازمان ملل متحد در حرکتی نمادین، بیست فوریه (مقارن با اول اسفند) را روز جهانی عدالت اجتماعی نام‌گذاری کرده است. نشریه «کوچه» که نشریه داخلی «خانه فرهنگی غدیر» است، ویژه‌نامه‌ای را به مناسبت روز جهانی عدالت اجتماعی منتشر کرده است. در این ویژه‌نامه با توجه به اهمیت عدالت در معنای عام و همچنین عدالت در معنای خاص، نوشته‌هایی از اساتید گرانقدر منتشر شده است. در ادامه، نوشتار آقای دکتر جواد حیدری با عنوان «عدالت اجتماعی و نابرابری از منظر تامس نیگل» را می‌خوانید.

آموزش مذهبی به کودکان

آموزش مذهبی به کودکان؛ آری یا خیر؟

دکتر یاسر میردامادی در مقالۀ «کودک را تنها اخلاقی بار بیاور و یک اسطورۀ دیگر»، به نقد مدعای مخالفان تربیت دینی و دفاع از جوازِ اخلاقیِ آموزش مذهبی پرداخته است. در این مقاله ابتدا اهمّ مدعیات دکتر میردامادی را ذکر کرده و سپس ملاحظات خویش را در باب آن‌ها بیان خواهم کرد.

احسان شریعتی

اسکیزوفرنی رفتارهای اخلاقی در ایران معاصر

احسان شریعتی، فیلسوف معاصر ایرانی‌ است. او که دانش‌آموخته فلسفه در مقطع دکتری از دانشگاه سوربن فرانسه است، معتقد است اگر نفی و انقطاع با گذشته صورت گیرد، نمی‌توان میراث گذشته را در خدمت آینده قرار داد. در چنین شرایطی جامعه دچار گذشته‌گرایی شده و یا در پویش نواندیشی بی‌ریشه و تبار می‌شود.

تواضع

تواضع، فضیلت نامحبوب دوران مدرن

«تواضع» یکی از فضایل تا حدی مغفول در دوران جدید است. بر همین مبنا‌‌، در نوشتار پیش‌رو تعاریف متنوع و نسبتاً پراکنده از این فضیلت به اجمال بیان و بررسی شده و در نهایت‌‌، نقد و بررسی سه رویکرد اصلی و متفاوت به تواضع، محور کار قرار گرفته است. رویکرد ارسطو به عنوان نمایندهٔ تمام و کمال دوران باستان‌‌، بر عدم فضیلت‌انگاری «تواضع» تکیه دارد. در رویکرد قدّیس آگوستین به عنوان نمایندهٔ برجستهٔ متفکران قرون وسطیٰ نه‌تنها تواضع به مثابه یک فضیلت‌‌، بلکه به عنوان مبنایی‌ترین فضیلت در زیست انسانی و ایمانی معرفی می‌شود. جولیا درایور – فیلسوف معاصر‌‌ – با نگرشی کاملاً متفاوت‌‌، تواضع حقیقی را مستلزم نقص معرفتی و بی‌خبری نسبی از خود می‌داند. جمع‌بندی و پیشنهاد نوآورانهٔ مقالهٔ حاضر این است که «تواضع» در سه سطح رفتاری یا بیرونی‌‌، روحی یا درونی و وجودی تعریف شود تا از این گذرگاه دست‌کم برخی از چالش‌های موجود در ارائهٔ تبیین و تعریفی دقیقْ از تواضع مرتفع شود.

فناوری

نقش فناوری در زیست اخلاقی شهروندان

فناوری جزء لاینفک زندگی امروز است که در شکل‌‌گیری فرهنگ جوامع و تغییر سبک زندگی انسان‌‌ها نقش به‌سزایی دارد. فرهنگ اخلاق محور یا سبک زیستن اخلاقی همواره از خاستگاه‌‌های بشر بوده که تأثیر فناوری برآن قابل توجه است. یکی از زیرساخت‌‌های مؤثر در تحقّق زیست اخلاقی‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌، فناوری‌‌ و بهره‌‌گیری از آن در مدیریت بخش عمومی جامعه است. استفاده از فناوری در‌‌ طراحی و ارائه زیرساخت‌‌های لازم‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌، می‌‌تواند موجب از بین رفتن زمینهٔ مواجهه با تعارضات و چالش‌های اخلاقی و در نتیجه‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌، به حداقل رسیدن هزینه‌های اخلاقی عمل کردن در سطح جامعه شود. در این مقاله‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌، فرضْ بر این است که کاربست فناوری با طراحی و ملاحظاتی خاص‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌، موجب تغییر وضعیت فردی و اجتماعی افراد در سطح جامعه می‌‌شود؛ به گونه‌‌ای که زمینهٔ قرارگرفتن در موقعیت‌‌هایی که ممکن است به عمل ‌‌‌غیر اخلاقی بیانجامد‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌، به حداقل برسد. از این‌‌رو‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌، در این مقاله به دنبال تبیین و تحلیل این مسئله هستیم که طراحی و کاربست فناوری چگونه می‌‌تواند موجب بروز و ظهور رفتارها و اعمال اخلاقی و ارتقای سطح اخلاق در جامعه شود.

آخوند خراسانی

نقش قصد در ‌‌حُسن‌ و قُبح اخلاقی‌‌‌، از منظر آخوند خراسانی

بحث ‌‌حُسن‌ و قُبح از مسائل مهم کلام‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌، فلسفه و اصول فقه است. از طرفی دیگر‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌، قضاوت دربارۀ نیکویی و بدی‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌، به متغیّرهایی نظیر «قصدِ فاعل» وابسته است. یکی از مسائل مورد کنکاش فقیهانِ اصولی و فیلسوفان اخلاق‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌، بررسی نقش قصد در ارزش عمل و ‌‌حُسن‌ و قُبح افعال است. در این میان‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌، اندیشه‌های ملا محمد کاظم خراسانی (آخوند خراسانی)‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌، دربارۀ تأثیر قصد بر ‌‌حُسن‌ و قُبح افعال از اهمیت فراوانی برخوردار است. در این مقاله با روش تحقیقی۔ توصیفی‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌، ضمن مفهوم‌پردازی ‌‌حُسن‌ و قُبح و تبیین دیدگاه‌های مختلف دربارۀ معنای آنها‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌، نظر فقیه و اصولی بزرگ‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌، آخوند خراسانی دربارۀ نقش قصد در ‌‌حُسن‌ و قُبح اخلاقی تحلیل ‌شده است. از نظر آخوند خراسانی‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌، «‌حُسن‌ و قُبح» همان ملائمت و منافرت فعل با قوّهٔ عاقله است. به این معنا که هر عملی که مورد تأیید عقل باشد‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌، ملائم و اگر عقل آن را تأیید نکند‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌، مورد تنفر است. قصد فاعل نیز یکی از معیارهای ملائمت و منافرت با عقل است. بدین ترتیب‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌، قصد خوب‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌، حُسن فاعلی دارد‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌، چنان‌ که قصد بد قُبح فاعلی دارد‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌، یعنی عقل اراده انجام افعال قبیح را نمی‌پسندد و به قبح آن حکم می‌کند و به‌تبع قبحِ نیّت عمل نیز قبیح شمرده می‌شود.

زندگی پس از مرگ

آیا اخلاق می‌تواند زندگی پس از مرگ را اثبات کند؟

کسی نیست که با پرسش از زندگی پس از مرگ روبه رو نشده باشد. از آنجا که پیامبران الهی و اوصیای ایشان پیغام الهی را در باره زندگی پس از مرگ به مردم ابلاغ کرده‌اند، در این پژوهش تلاش می‌شود نشان داده شود درک ضرورت این ابلاغ در نهاد هر انسانی هست و شناسایی آن تنها نیازمند آشکارسازی است؛ از این رو به روش عقلی روشن می‌شود نظام احسن آن گاه درک خواهد شد که هیچ بخشی از آن نادیده گرفته نشود. اگر جهان طبیعت بدون جهان پسین وارد عقل شود، در برابر پرسش‌های عقل نظری به خلأ تبیین بر می‌خورد. این خلأ تبیین در عقل عملی حکایت دیگری دارد. عقل عملی نه تنها آدمی را به سوی فعل اخلاقی سوق می‌دهد و او را بدان مکلف می‌سازد، بلکه جهان اخلاق را در کنار جهان طبیعت قرار می‌دهد تا معقولیت آن را به اتمام رساند. عقل بدون جهان اخلاق و زندگی اخلاقی در پس زندگی در طبیعت نمی‌تواند از معقولیت عمل اخلاقی پشتیبانی تام کند. در این نوشتار می‌کوشیم تا با استفاده از مفاهیم اخلاقی بر ضرورت وجود جهان دیگر استدلال کنیم. این استدلال با بهره‌مندی از مقدماتِ در دسترس همگان می‌کوشد خود را به مرتبه احتجاج برساند. نقطه عزیمت این استدلال، فهم عام از مفهوم اخلاقی «وظیفه» است.

ethics-and-filmmaking

این زندگی مال کیه؟

فیلم‌سازی مستند به دلیل رسالت ویژه‌ای که فیلم‌ساز برای خود تعریف کرده است همواره در مقایسه‌ با گونه‌ی داستانی در وضعیتی متفاوت قرار می‌گیرد. دوربین مستندساز بناست چشمی باشد که به روی واقعیت گشوده می‌شود؛ اما خود مدیوم فیلم‌سازی با در قاب گرفتن بخشی از واقعیت واجد نوعی محدودیت ذاتی در مواجهه با حقیقت است و این‌جاست که پرسش‌هایی در باب اخلاقی بودن موضع مستندساز مطرح می‌شود. مقاله‌ای که پیشِ رو دارید تلاش دارد تا به تحلیلی از مسئولیت اخلاقی در فیلم‌سازی مستند بپردازد.

خبرنامه

خبررسان اخلاق

نام و ایمیل خود را وارد کنید تا تازه‌ترین مطالب خانه اخلاق را دریافت کنید.