رفتن به محتوای اصلی
انسان بدون دین

آیا انسان بدون دین می‌تواند خوب باشد؟

یکی از مهم‌ترین سؤالات در فلسفه غرب این است که “آیا می‌توانیم بدون خدا خوب باشیم؟” این سؤال بیانگر دغدغه انسان محوری است که اخلاقیات و مجموعه‌ای متعالی از اصول اخلاق را خارج از احکام الهی ایجاد می‌کند.
این مقاله با رد مفهوم تومیست از قانون اخلاقی که دراثر “خلاصه‌ای بر الهیات” وی یافت شده، این دغدغه‌ها را بررسی می‌کند و استدلال می‌کند که انسان‌ها از نظر اخلاقی بدون نیاز به وحی الهی عمل می‌کنند. چارچوبی کوتاه برای جلوگیری از نسبی‌گرایی در اخلاق و نهادینه‌سازی تجربی اخلاق از طریق اثر مایکل شرمر و سام هریس، شالوده این مقاله را تشکیل می‌دهد.

دین و اخلاق-جان هر

جان هِر: اخلاق و دین تا همین اواخر از هم جداناشدنی بوده‌اند

بسیاری از کسانی که در ایران به نحوی از انحا کار فلسفی می‌کنند و با فضای مجازی اینترنت نیز بیگانه نیستند نام دانشنامه استنفورد را شنیده‌اند و چه بسا از این مجموعه کم‌نظیر بهره برده باشند. کتابی پیش‌رو حاصل طرحی برای ترجمه و انتشار گزیده‌ای از مدخل‌های این دانشنامه است با هدف گستردن دامنه تأثیر آن و فراهم‌کردن امکان دسترسی هر چه بیش‌تر خوانندگان فارسی‌زبان به مقالات راهگشایی که در این مجموعه آمده است. با توجه به ویژگی‌های دانشنامه فلسفه استنفورد، شاید بیراه نباشد که بگوییم برای کسی که می‌خواهد اولین بار با مسئله یا مبحثی در فلسفه آشنا شود یا شناخت بهتری از آن حاصل کند، یکی از گزینه‌های مناسب این است که کار را با خواندن مدخل یا مدخل‌های مربوط به آن در این دانشنامه آغاز کند.

کتاب اخلاق دین شناسی

ابوالقاسم فنایی: مقلّدان حق ندارند به فتاوای غیراخلاقی عمل کنند

بسیاری از نقدهایی که در جهان مدرن به فقه سنتی وارد می‌شود و نیز دفاعی که هواداران فقه سنتی در برابر این نقدها مطرح می‌کنند، سرشتی فلسفی دارند و به فلسفه فقه مربوطند، نه به فقه. در نتیجه حل شایسته مسائل فقهی‌ای که در اثر ظهور و گسترش مدرنیته و ورود آن به جوامع اسلامی پدید آمده است، در گرو تنقیح و بازنگری مبانی فقه و فلسفه فقه است. خوشبختانه ضرورت پرداختن به فلسفه فقه به عنوان شاخه‌ای از فلسفه که با روش مألوف و مقبول در فلسفه به بررسی مبانی فقه می‌پردازد، اندک‌اندک در میان نخبگان حوزوی و دانشگاهی به رسمیت شناخته می‌شود. این کتاب گامی مقدماتی در این راه دشوار و ناپیموده است.

کتاب دین و اخلاق

دشواری عشق‌ورزیدن

کتاب «دین و اخلاق» برخلاف عنوان کلی‌اش، به موضوعاتی جزئی و ملموس پرداخته است. شماری از فیلسوفان برجسته، مسائلی را که در اخبار یا زندگی روزمره با آن‌ها مواجه می‌شویم، از منظری فلسفی بررسی کرده‌اند. مسأله فلسطین و اسرائیل، گیاه‌خواری، بازار آزاد، از خودگذشتگی و بچه‌دار‌شدن نمونه‌هایی از این مسائل هستند. این یادداشت‌ها توسط سایمون کریچلی، پاول بوغوسیان، پیتر سینگر و فیلسوفانی دیگر بر اساس مسائل روز، طی سال‌های 2010 تا 2014 برای وب‌سایت نیویورک‎‌تایمز نوشته شده‌اند.

Morality Restoring the Common Good in Divided Times

اخلاق یک ضرورت است نه یک انتخاب

چندی پیش به مناسبتی به گشت‌گذار در اینترنت و جستن تازه‌های نشر خارج از کشور در حوزه فلسفه پرداختم. چندی نگذشته بود که متاع مدنظر خود را یافتم و با شادکامی از یافتن کتابی دلکش برای مطالعه، این سیر مجازی بعضاً ملال‌آور را همان جا خاتمه دادم. Morality: Restoring the Common Good in Divided Times عنوان همان کتابی است که به قدری می‌توان از ویژگی‌های مثبت آن سخن گفت که قرار گرفتن در فهرست «پر فروش‌های» آمازون کمترین آن است. در ادامه چند کلامی در خصوص این کتاب بیان خواهم کرد، باشد که برای سایر دوست‌داران حوزه اخلاق نیز مقبول و مطلوب افتد و از خواندن این کتاب بهره کافی و وافی برند.

جاودانگی و سعادت

نسبت سعادت اخلاقی و جاودانگی در اندیشه ابن عربی و کیرکگور

مقاله حاضر در چشم‌انداز كلى، به موضوع رابطه دين و اخلاق از نگاه دو متفكر اسلامى و مسيحى نظر دارد. موضوع مورد تأملِ در اين متن، طى بستری از مفاهيم دينى _ فلسفى جای دارد كه تنقيح مواضع متفكران مطرحِ تاريخ انديشه دربارۀ آن، ابعاد تازه‌ای از چيستى و فايدۀ حيات دينى و اخلاقى را تشريح می‌كند. به بيان ديگر مقايسه دو مفهوم سعادت اخلاقى و جاودانگى (به عنوانِ مضمونى در اصل دينى) و تحليل رابطه اين دو، يكى از فروع مبحث رابطه فلسفه و دين است. يا در تعبيری جزئ‌تر بحثى متعلق به حوزه فلسفه اخلاق و به ويژه تحليلى از رابطۀ وجودی دين و اخلاق است.

تحليل رابطه دين و اخلاق از نگاه ابن‌تيميه و آدامز

مسئلۀ‌ این پژوهش، تحلیل و مقایسۀ نسبت دین و اخلاق از نگاه ابن‌تیمیه و رابرت آدامز است. در مسیر دریافت پاسخ، موضع این دو متفکر را در چهار بخش به تفصیل بررسی کرده‌ایم. حاصل مقایسه این است که از نگاه ابن‌تیمیه، اخلاق در تمام ساحت‌های چهارگانۀ وجودی، معرفتی، معنایی، و هنجاری به دین وابسته است. اما آدامز، در عین وابسته انگاشتن اخلاق به دین در دو ساحت وجودی و هنجاری، در بحث از نسبت معرفتی و معنایی، به تمایز و استقلال اخلاق از دین متمایل می‌شود. با این همه در مقام ریشه‌شناسی و نقد نگرش آنان باید گفت: اولاً شباهت مبنایی نگرش این دو چشمگیرتر از تفاوت بیانی آن‌ها است. ثانیاً چالش پیش‌روی آنان در این نقیصه برجسته می‌شود که هیچ‌کدام پاسخ مناسبی را برای تبیین رابطۀ دین و اخلاق تدارک ندیده و فرآیند تعامل اخلاقی خدا و خلق را به روشنی ترسیم نکرده‌اند.

متکلمان مسلمان و ارزش‌های اخلاقی

سلسله نشست‌های دین و اخلاق با هدف نقد و بررسی تراث اخلاقی مسلمانان و آرا اندیشمندان ایشان در این زمینه برگزار می‌گردد. در این جلسه که ششمین برنامه خانه اخلاق پژوهان جوان حول محور دین و اخلاق بود و در تاریخ 25 اردیبهشت ماه 1396 برگزار شد، حجت الاسلام و المسلمین سبحانی، مدیرعامل بنیاد امامت و پژوهشگر کلام اسلامی به تبیین نظریات متکلمان مسلمان در حوزه اخلاق پرداختند.

بازخوانی تفکر اخلاقی به سعی شهید ثانی

سلسله نشست‌های دین و اخلاق با هدف نقد و بررسی تراث اخلاقی مسلمانان و آرا اندیشمندان ایشان در این زمینه برگزار می‌گردد. در این جلسه که پنجمین برنامه خانه اخلاق پژوهان جوان حول محور دین و اخلاق است و در تاریخ 18 اردیبهشت‌ماه 96 برگزار شده است، حجت الاسلام و المسلمین رضا مختاری، پژوهشگر و مدیر مؤسسه کتاب‌شناسی شیعه به تبیین نظریات شهید ثانی در حوزه اخلاق پرداختند. در ادامه گزارشی از این نشست را می‌خوانید.

مراحل تحول اخلاقی از منظر علامه بحرالعلوم

سلسله نشست‌های دین و اخلاق با هدف نقد و بررسی تراث اخلاقی مسلمانان و آرا اندیشمندان ایشان در این زمینه برگزار می‌گردد. در این جلسه که چهارمین برنامه خانه اخلاق پژوهان جوان حول محور دین و اخلاق بود و در تاریخ 19 دی‌ماه 95 برگزار شد، حجت الاسلام و المسلمین امیر غنوی عضو هیأت علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی و عضو گروه اخلاق این پژوهشگاه به بررسی آرا اخلاقی علامه بحرالعلوم و نقد آن پرداختند.
از دکتر امیر غنوی نوشته‌جات بسیاری من جمله کتاب ارزشمند “درآمدی بر فقه‌الاخلاق” به رشته تحریر درآمده است.

ملاصدرا و برساخت‌گرایی در اخلاق

سلسله نشست‌های دین و اخلاق با هدف نقد و بررسی تراث اخلاقی مسلمانان و آرا اندیشمندان ایشان در این زمینه برگزار می‌گردد. در این جلسه که سومین برنامه خانه اخلاق پژوهان جوان حول محور دین و اخلاق است و در تاریخ 2 دی‌ماه 1395 برگزار شده است آقای دکتر لگنهاوسن، عضو هیئت علمی موسسه آموزشی پژوهشی امام خمینی (ره)، به تبیین نظریات ملاصدرا در حوزه اخلاق پرداختند. گزارشی از این نشست را در ادامه می‌خوانید.

اصولیون معاصر و بایدهای اخلاقی

سلسله نشست‌های دین و اخلاق با هدف نقد و بررسی تراث اخلاقی مسلمانان و آرا اندیشمندان ایشان در این زمینه برگزار می‌گردد.
در این جلسه که دومین برنامه خانه اخلاق پژوهان جوان حول محور دین و اخلاق است و در تاریخ 20 آذرماه 95 برگزار شده است، حجت الاسلام و المسلمین هادی صادقی، معاونت محترم فرهنگی قوه قضائیه و عضو هیئت علمی پژوهشگاه قرآن و حدیث به نظریه‌های اصولیون معاصر در حوزه اخلاق پرداختند.

خبرنامه

خبررسان اخلاق

نام و ایمیل خود را وارد کنید تا تازه‌ترین مطالب خانه اخلاق را دریافت کنید.