پرش لینک ها

درختواره

conscience

مرگ وجدان اخلاقی محصول عقل‌گرایی دوران مدرن است

از تم‌های محوری مدرنیته می‌شود به عقلانیت و فرد گرایی اشاره کرد که هر دو بیش از حد خود به معراج رفته و تجلیل شده‌اند و در مقابل به همان میزان اخلاق و وجدان تحلیل رفته است. از عقلانیت می‌توان نکته‌های ارزشمندی را بیان کرد شاید همین کافی باشد که علم و عقل معجزهٔ حی و حاضر این جهان و اکنون ماست واینکه تقدس فردگرایی انسان را از ستم فکری واستبداد فکری جامعه رها کرده است که نوید بخش استقلال فکری است یعنی آزاد از بردگی فکری و تصمیم اخلاقی دیگران، اما دریغ از آنکه متقابلاً برده تمایلات خود گشته نه مطیع وجدان اخلاقی.

آموزش اخلاق در مدارس

آموزش اخلاق در مدارس؛ اخلاق دینی یا اخلاق سکولار؟

این مطالعه چشم‌اندازی فنلاندی برای بحث‌های بین‌المللی در مورد آموزش دینی و جهان‌بینی از طریق موضوع اخلاق سکولار فراهم می‌کند. این موضوع از سال ۱۹۸۵ در فنلاند در سراسر مدارس جامع ارائه می‌شود و در درجه اول برای دانش آموزان که غیر وابسته هستند، فراهم می‌شود. آموزش اخلاق سکولار به‌ندرت موردتحقیق واقع شده است و در اینجا از دیدگاه معلمان اخلاق سکولار بررسی شده است. نتایج حاکی از ویژگی‌های اصلی موضوع است که در دیدگاه معلمان موضوع را از بطن کلاس‌های آموزش دینی مشخص می‌کند. ویژگی‌های اصلی شامل دستیابی به دیدگاه‌های مختلف در مورد مذاهب و جهان‌بینی‌ها، تمرکز بر مهارت‌های تعاملی، اجتماعی و انتقادی، و قرار دادن هویت شخصی و رشد و تحول دانش آموزان به‌عنوان انسان در کانون اصلی است. علاوه بر این، چالش‌ها و احتمالات خاص موضوع اخلاق سکولار مطرح می‌شود، که ممکن است در تدوین موضوع تلفیقی آینده آموزش جهان‌بینی در فنلاند موردتوجه قرار گیرد.

اعلامیه جهانی حقوق بشر

آیا اعلامیه جهانی حقوق بشر می‌تواند جهان‌شمول باشد؟

طرفداران حقوق بشر، با این توجیه که هنجارهای حقوق بشری، حقوق مبتنی بر قانون نیستند، بلکه برآمده از اصول و قواعد اخلاقی‌اند، سعی در جهان‌شمول و انسان‌مدار جلوه دادن این اعلامیه دارند و به این دلیل، سخن گفتن از مبنا و خاستگاه فلسفی و نظری حقوق بشر را امری بیهوده و نابخردانه می‌دانند اما حقیقت این است که تحلیل نظریات تئوریک نهفته در بندهای این اعلامیه، نشان می‌دهد که حتی قوی‌ترین نظریات اخلاقی موجود نیز قادر به توجیه ادعای مطرح شده در خصوص جهان‌شمولیِ حقوق بشر و اثبات الزام قواعد اخلاقی آن نیستند.

فراخوان نگارش یا ترجمه یادداشت با موضوع​ «اخلاق و کرونا» و «اخلاق بحران»​

ما در مجموعۀ خانه‌ی اخلاق‌پژوهان جوان در نظر داریم با دعوت از عموم اندیشوران و صاحب‌نظران ایرانی، نوشته‌هایی با دو موضوع «اخلاق و کرونا» و «اخلاق بحران» منتشر کنیم. این نوشته‌ها در سایت خانۀ اخلاق‌پژوهان جوان به نشانی ethicshouse.ir منتشر و به یادداشت‌های برگزیده جوایزی

قصه گویی و اخلاقی زیستن

برای خوب زیستن لازم است داستان بخوانیم

قصه‌ها دید ما را باز می‌کنند. آن‌ها به ما کمک می کنند تا برای مدتی از زندگی مالوف و آشنای خود بیرون کشیده شویم و تصور کنیم که چگونه می‌توانستیم زندگی کنیم، و دور و اطراف ما چگونه می توانست باشد. تصور کردن شرایط کاملا متفاوت و زندگی‌های به کلی متفاوت به ما این اجازه را می دهد که به این فکر کنیم که چه می‌شد اگر ارزش های دیگری می‌داشتیم یا داشته باشیم، اگر جای دیگری بودیم یا برویم، اگر کارهای دیگری می‌کردیم یا بکنیم. قصه‌ها به ما یاد می‌دهند که به این فکر کنیم زندگی ما چگونه می‌توانست باشد اگر ارزش‌ها و شرایط‌‌‌مان متفاوت بود. همچنین قصه‌ها به ما یاد می دهند که زندگی کسانی که در شرایط کاملا متفاوتی نسبت به ما زندگی می کنند چگونه است، با چه مشکلاتی دست پنجه می کنند که ما نمی کنیم و چه امکاناتی دارند که ما نداریم. همه‌ی اینها سبب می شود تا ما بتوانیم تصور خود را از اینکه زندگی خوب چگونه زیستنی است تغییر دهیم و اصلاح کنیم.

Michael Sandel

پیوند اخلاق و سیاست ساده‌لوحانه نیسـت، رویکردی عملی برای تغییر است

مکتب جماعت‌گرایی یکی از مکاتب مهمی است که از دهه 1980 در غرب به‌عنوان واکنش فکری در برابر لیبرالیسم مطرح شد. السایدر مک‌اینتایر، چارلز تیلور، مایکل سندل و مایکل والزر از چهره‌های شاخص این جریان فکری‌اند. دکتر نیلوفر چینی‌چیان، مدرس دانشگاه و یکی از پژوهشگران فعال در این حوزه مطالعاتی محسوب می‌شود. البته تمرکز و تخصص ایشان بیشتر بر روی مباحث مرتبط با مناسبات اخلاق و سیاست به‌خصوص در آرای جماعت‌گرایان و بازتعریف ضرورت و لزوم آن در عصر حاضر برای جامعه جهانی و جامعه ایران است. ازجمله آثار ایشان می‌توان به «جماعت‌گرایی روایتی نو از مناسبات اخلاق و سیاست»، «مفهوم عدالت از دیدگاه مایکل سندل»، «تبیین جایگاه اخلاق در جریان‌های فکری معاصر – مطالعه موردی: اسلام و جماعت‌گرایی»، «بررسی رابطه فلسفه اخلاق دررسیدن به جامعه عادلانه در عصر حاضر مطالعه موردی: جماعت‌گرایان و اسلام» اشاره کرد. در ادامه گفتگوی روزنامه فرهیختگان با ایشان را می‌خوانید.

مقصود فراستخواه

عدم استقلال دانشگاهی چگونه جامعه را به سمت بی‌اخلاقی می‌برد؟

مقصود فراستخواه، استاد موسسه پژوهش و برنامه‌ریزی آموزش عالی در نشست «اخلاق علمی، استقلال دانشگاهی و آزادی آکادمیک؛ تأملی درباره نیم قرن تجربه ایران»، که از سوی انجمن اخلاق در علوم و فناوری عصر دوشنبه دهم آذرماه به صورت مجازی برگزار شد، با بیان این پرسش که معلمی چقدر ارزشمند بوده و چقدر فاقد ارزش است، گفت: اخلاق در اینجا اساساً در سه رویکرد و منطق توضیح داده می‌شود. گاهی اخلاق را با نتایج توضیح می‌دهند. گاهی فارغ از نتایج، بلکه با حق و حقوق و مسئولیت توضیح می‌دهند، گاهی هم آن را با فضلیت توضیح می‌دهند.

کتاب برابری و جانبداری اثر تامس نیگل

آیا اخلاق از ما می‌خواهد نفع شخصی را تابع منفعت عمومی قرار دهیم؟

تامس نیگل،‌ فیلسوف تحلیلی یوگسلاویایی‌تبار آمریکایی، که در حال حاضر استاد فلسفه و حقوق در دانشگاه نیویورک است. نیگل در کتاب «برابری و جانبداری» دو نوع سیاست‌ورزی را مطرح می‌کند: اولی، سیاست برابری‌طلبانه و دیگرگزینانه است که معطوف به کاهش درد و رنج انسان‌هاست. مدافعان چنین سیاستی میان ارزش‌های گوناگون (تصورات مختلف از زندگی خوب) بی‌طرف هستند. دومی، سیاست جانبدارانه و خودخواهانه است که معطوف به افزایش قدرت برای تأمین منافع شخصی یا گروهی است. مدافعان چنین سیاستی از ارزش‌های شخصی و گروهی خود بدون ملاحظهٔ دیگران دفاع می‌کنند. در ادامه گزارشی از این کتاب را می‌خوانید.

رعایت قانون

به قانون وفادار باش اما نه همیشه

فلاسفه مدت‌ها است بر پیچیدگی زیست اخلاقی ما تأکید کرده‌اند. تعیین درستی و نادرستی امور، آن هم زمانی که فرد با آسودگی خاطر بر صندلی راحتی تکیه زده است، به اندازۀ کافی دشوار است؛ حال تصور کنید فرد در موقعیتی قرار بگیرد که فوراً باید دست به عمل بزند. تصمیم‌گیری در چنین شرایطی بسیار دشوار‌تر است. معمولاً باید عوامل متعددی را لحاظ کرد. انجام کاری که درست به نظر می‌رسد (و شاید هم درست باشد) مستلزم چشم‌بستن‌ بر دیگر وظایفمان است. برخورد با غریبه‌ای که به کمک فوری نیاز دارد، مجبورتان می‌کند زیر قولتان بزنید و از دیدار دوست عزیزی که به مشورتتان نیاز دارد، بازبمانید. در تراژدی سوفوکل، آنتیگونه بر دوراهی انتخاب ایستاده است. از یک سو، وظیفۀ شخصی و مذهبی‌اش ایجاب می‌کند جنازۀ برادرش را دفن کند؛ از سوی دیگر، بنا به وظیفۀ مدنی‌اش باید از دستور فرمانروا کِرئون اطاعت کند و جنازۀ برادر خائن را به لاشخور‌ها بسپارد. تعارض اخلاقی او واقعی است. برخی موقعیت‌ها مانع می‌شوند همۀ وظایفمان را انجام دهیم و فقط می‌توانیم به بخش اندکی از تمایلاتمان پاسخ دهیم. گاهی اوقات، بهترین کار آن است که به حداقل اکتفا کنیم.

صادق حقیقت مایکل سندل

اندیشه سیاسی سندل بر دو مفهوم جماعت و خیر عمومی مبتنی است

کمتر کسی نام مایکل سندل، استاد تمام دانشگاه هاروارد، و نقدهای جماعت ­گرایانه‌­اش نسبت به عدالت لیبرالی را نشنیده است. سخنرانی­‌های علمی او در دانشگاه هاروارد مخاطبان زیادی دارد؛ و در سالن 1500 نفری برگزار می‌شود. در دانشگاه هاروارد بیش از 14000 نفر درس او را ثبت نام کرده­‌اند. وی در سال 1985 جایزه تدریس هاروارد – رادکلیف را دریافت کرد. او در سال 2001 به عنوان استاد مدعو به تدریس در دانشگاه سوربن پاریس نیز پرداخت. تاکنون آثاری از وی- همانند لیبرالیسم و منتقدان آن، لیبرالیسم و محدودیت­های آن، عدالت: چه باید کرد؟، و آن­چه با پول نمی‌­توان خرید- به زبان فارسی ترجمه شده است. به اعتقاد سندل، در کشورهای غربی، از یک سو «تحرک» در اقتصاد به «نابرابری» انجامیده، و از سویی دیگر احزاب کارگر، دموکرات و سوسیال دموکرات به این علت محبوبیت خود را در طبقه متوسط از دست داده­‌اند که شعارهایی توخالی مطرح می­‌کنند. به بیان دیگر، موانع زیادی برای شایسته­‌سالاری، اهمیت دادن به کار، هویت و کرامت انسان وجود دارد. فقط در بحران 2008 بود که اوباما به این گونه مسائل اخلاقی در اقتصاد توجه کرد، اما به هر حال دوران او هم به ریاست جمهوری ترامپ ختم شد. این مصاحبه در تاریخ 28 آبان 1395 توسط سید صادق حقیقت در دانشگاه هاروارد انجام شده است.

شهید مرتضی مطهری

حق عقل در اجتهاد

مسئله عدل و حسن و قبح عقلی از لحاظ آثاری که در افکار مسلمین و علوم مسلمین و اعمال مسلمین به جا گذاشت در درجه اول اهمیت قرار دارد، در حقیقت آن جا که در این مسئله بحث و کاوش می‌کردند بر سر یک دوراهی قرار گرفته بودند که یا برای دستورهای دینی مبانی واقعی و عقلانی قائل می‌شوند کوشش کنند تا آن جا که میسر و میسور است با آن اصول و مبانی آشنا گردند، برای دین هدف و روح و معنی بشناسند و جهد کنند به هدف‌ها و منظورهای دین آشنا گردند، عقل را به عنوان یک «حجت باطنی و پیغمبر داخلی» بشناسند مسلمات عقل را از طرف شارع امضا شده بدانند. و یا این که بناء کار را بر گزاف و تعبد محض خالی از هدف بگذارند، در تحقیق و جستجوی عالمانه را به کلی ببندند.

احد فرامرز قراملکی

اخلاق آکادمیک و پدیده فروش پایان‌نامه مقابل دانشگاه تهران

زخم اخلاق عفونت می‌دهد و در این عفونت هیچ کس جان سالم به در نمی‌برد. بنابراین زندگی سالم دانشگاهی نیاز به پایبندی همه به اخلاق دارد. دانشگاه همه ما را هم‌سرنوشت کرده است، همه اعضای هیئت علمی و همه فعالان دانشگاه هم‌سرنوشت هستند. در آبروی اجتماعی، جایگاه اجتماعی و امنیت روانی اگر به یکی از اینها خدشه وارد شود، مانند امنیت روانی نتیجه آن نصیب همه می‌شود. زندگی سالم و سلامت در دانشگاه شکل می‌گیرد که به جامعه هم سرایت می‌کند.