ابوالقاسم فنایی: فقیهان مسلمان نوعاً بر این باورند که فقه جایگزین اخلاق است و اصولاً آمده که مسلمانان را از اخلاق بینیاز کند. اما به نظرم این مشکل بیشتر از آنکه از نسبت اخلاق با شریعت سرچشمه بگیرد از تلقی مسلط در فرهنگ اسلامی درباره این نسبت و به تبع آن از تلقی مسلط درباره نسبت علم اخلاق با علم فقه سرچشمه میگیرد. یعنی به نظر بنده، عموم مسلمانان اعم از فقیهان و غیر فقیهان تلقی روشن و منقحی از ربط و نسبت دین/ شریعت و اخلاق ندارند.
در آغاز مناسب است پیشینه بحث امروز را مرور کنیم. دوست عزیزم سروش داغ پیشتر در مقاله ای با عنوان “تعبد و مدرن بودن: نقدی بر آرای مصطفی ملکیان در باب نسبت دین و مدرنیته” به نقد ملکیان پرداخته بود. صاحب این قلم در پاسخی
«اگر دین ندارید و از بازگشت به سوی خدا نمیترسید، دستکم در دنیای خود آزاده باشید.» این یکی از سخنانی است که در واپسین لحظات عمر امام حسین در خطاب با لشکریان یزید بر زبان ایشان جاری شده است. در نگاه نخستین این سخن معنای ساده و روشنی دارد، اما بر خلاف معنای ساده و روشن آن، بسیار عمیق است. در این سخن دو حقیقت بسیار مهم و کلیدی نهفته است که اگر جدی گرفته شوند میتوانند رویکرد ما در دینشناسی و دینداری را به کلی عوض کنند، و رنگ و بو و سبک و سیاق دیگری بدان ببخشند. این دو حقیقت عبارتند از: «استقلل اخلاق از دین» و «به رسمیت شناختن امور فرادینی» یا «تفکیک قلمرو دین از قلمروهای دیگر».
فقیهان سنتی بدون اینکه در مبانی خود در اصول فقه و فلسفه فقه تجدید نظر کنند نمی توانند در مورد معیار تعیین اوقات شرعی در منطقه ای که خورشید در آن طلوع و غروب نمی کند اظهار نظر کنند، چه در قالب فتوا و چه
چندی پیش میان دو تن از وبلاگنویسان فرهیخته و فاضل بحثی در گرفت در باب اینکه «آیا در مقام نقد و ارزیابی یک ادعا ناقد حق دارد به انگیزهی مدعی نیز توجه کند یا نه؟». برخی از وبلاگنویسان دیگری هم که علائق فلسفی، روانشناختی و
فقیهان سنتی بدون اینکه در مبانی خود در اصول فقه و فلسفه فقه تجدید نظر کنند نمی توانند در مورد معیار تعیین اوقات شرعی در منطقه ای که خورشید در آن طلوع و غروب نمی کند اظهار نظر کنند، چه در قالب فتوا و چه
ابوالقاسم فنایی از دانش آموختگان حوزه علمیه قم است که دوره دکتری در رشته فلسفه اخلاق را در دانشگاه شفیلد به پایان رسانده است. اگرچه حوزه تخصصی مطالعات و تحقیقات فنایی فلسفه اخلاق است و عناوین آثار تالیفی و ترجمه ای او نیز دلالت بر
هدایت و گمراهی، سعادت و شقاوت و کفر و ایمان ما آدمیان، در گرو “کوششی” است که صادقانه و به قدر طاقت بشری در کشف حقیقت میورزیم، نه در گرو وصول به “نتیجه ای” که مطابق با واقع است. وصول به نتیجه مطابق با واقع،
ترجیح میدهم به جای گفتگو در باب مفهوم انتزاعی، مبهم و ابهامآفرین ”روشنفکری دینی،“ در باب پارهای از دیدگاههای ”روشنفکران دیندار“ سخن بگویم. به گمان من با اندکی تسامح در تعبیر، میتوان روشنفکران را به دو گروه «دیندار» و «غیر دیندار» تقسیم کرد، اما روشنفکری
در این سلسله از مقالات به بررسی نقش دین در خشونت خواهم پرداخت. تا آنجا که من می دانم، کسانی که بر این باورند که دین در پیدایش خشونت در روابط انسان ها و جامعه ی انسانی نقش دارند از دو راه متفاوت به سود
در نشست های گذشته مقداری درباره ی تعارض عقل و وحی گفتگو کردیم، و در این رابطه دیدگاه اخباریان و اصولیان را بررسی و نقد کردیم. چنانکه دیدیم این دو دیدگاه، علی رغم تفاوت های ظاهری ای که به لحاظ تئوریک دارند، عملا به تعطیل
در درس گفتار هفتم و هشتم درباره ی انواع روابط محتمل میان عقل و وحی، تعارض عقل و وحی و راه حل این تعارض از نظر اخباریان و اصولیان سخن گفتیم، و راه حل آنان را بررسی و نقد کردیم. چنانکه دیدیم این دو دیدگاه،