اسراف و تبذیر، ماهیت، عوامل و پیامدها
با وجود تصریح به نهی و نفرت از اسراف و تبذیر در قرآن و روایتهای متعدد، و حتی تصریح به گناه بودن آن، تردیدی در حرمت اسراف و تبذیر باقی نمیماند. جوانب مختلف بحث اسراف به رغم شهرت زیادش، کمتر مورد مداقه قرار گرفته است. در این مقاله، با بهرهمندی از قرآن و سنت، میکوشیم نشان دهیم که اسراف در حوزه مصرف، به معنای “تجاوز از حد کفاف و نیاز”، نسبت به زمان، مکان، اشخاص، موقعیتهای اجتماعی مصادیق مختلفی دارد؛ و با ابزارهای عقل، شرع و عرف و نیز با ملاکهای: حد کفاف و نیاز، غیر بهینه بودن، هدر رفت منابع و گناه بودن مورد مصرف، قابل تشخیص است. مصرف از عوامل فرهنگی (همچون نا آگاهی، الگوپذیری از مسرفان، تبلیغات)، زمینه های اخلاقی (مانند هواپرستی، برتری جویی و فخر فروشی)، و عوامل خاص اقتصادی در زمینه های تولید و توزیع متاثر بوده و خود نیز در ارتباط با خداوند، باعث قساوت قلب، عدم استجابت دعا و ناسپاسی نعمت شده و انسان را پیش خداوند مغضوب و خوار و از هدایت او محروم می کند. در عین حال، موجب تحقیر نفس شده و انسان را دچار دام ابلیس کرده و اعمال زشتش را در نظرش زیبا جلوه می دهد؛ از سوی دیگر نیز، تضییع حقوق دیگران و خصبت هایی چون ناجوانمردی را در پی دارد.
