معرفی کتاب “سه تقریر رقیب در پژوهش‌های اخلاقی”

Alasdair MacIntyre

این کتاب از سه دیدگاه پژوهش اخلاقی رقیب نام می‌برد. ابتدا سبک پژوهشی دائرةالمعارف نویسان، و آنگاه پژوهش نیچه‌ای تبیین و فقر هر دو نظام فکری به تصویر کشیده می‌شود. در ادامه به گونه‌ای از پژوهش به نام ارسطوگرایی توماسی اشاره می‌شود.

قیاس ناپذیری سه تقریر رقیب در برداشتی است که از پژوهش دارند، تقریر اول پژوهش به عنوان کشف مبانی اخلاق، تقریر دوم پژوهش به عنوان نقاب‌برداشتن از خود اخلاق به مثابه اراده معطوف به قدرت، تقریر سوم پژوهش به عنوان الهام تاریخی خیر.

در مجموع مک‌اینتایر با به چالش کشاندن دو سنت نخست، پژوهش اخلاقی صحیح را در تقریر سوم دانسته و معتقد است خصوصیت این تقریر این است که مرجعیت ارزش‌های اخلاقی در جوامعی که در سنت سوم زندگی می‌کنند، به باور مشترکی وابسته است که همه ایشان از خیر انسان‌ها دارند و به سوی آن حرکت می‌کنند.

این کتاب از «مقدمه و ده فصل با عناوین: فضای طرح تحقیق آدام گیفورد، تبارشناسی‌ها و ویران‌گری‌ها، توماس‌گرایی‌های بیش از حد، مفهوم پژوهش اخلاقی از دیدگاه آگوستین، ارسطو و آگوستین یکی علیه دیگری؛ سنت‌های رقیب در پژوهش، آکویناس و عقلانیت سنت، پیامد سنت شکست‌خورده، سنت علیه دائرةالمعارف؛ اخلاق روشن‌بینانه به عنوان خرافات تجدد، سنت در برابر تبارشناسی؛ که با که سخن می‌گوید و بازبینی دانشگاه همچون یک نهاد و سخنرانی همچون یک گونه ادبی» گردآوری شده است.

در مقدمه آمده است: «این کتاب سومین اثر مهم مک‌اینتایر در سه‌گانه‌نگاری اوست. این کتاب با نام سه تقریر رقیب در پژوهش‌های اخلاقی: دائرةالمعارف، تبارشناسی و سنت، مجموعه سخنرانی‌های گیفورد است که در سال ۱۹۸۸ در دانشگاه ادینبورو ایراد گردیده و بعدا با نام مذکور به سال ۱۹۹۰ در نشر دام به چاپ رسیده است.»

در فصل دوم با عنوان تبارشناسی‌ها و ویران‌گری‌ها می‌خوانیم: «در ابتدای این سخنرانی‌ها استدلال کردم که اگر تا وقتی که ما باز هم بتوانیم درباره خدا و خیری که آدام گیفورد مایل بوده است به عنوان وارثان به حق خودش تشخیص دهد، پرسش‌هایی را مطرح و بدان‌ها پاسخ دهیم، این کار باید از دیدگاهی مخالف با او و دیدگاه معاصرانش در ادینبرو صورت گیرد، دیدگاهی که دقیقا تصور واحدی از عقل را به عنوان فراهم‌آورنده یک نظر واحد درباره جهان در حال توسعه رد کند.»

در فصل چهارم که «مفهوم پژوهش اخلاقی از دیدگاه آگوستین» نام دارد آمده است: «در فرهنگ قرون وسطایی دوره آگوستین ارتباط بین متون اصلی آن فرهنگ و خوانندگان آن متون، دوسویه بود. خواننده وظیفه تفسیر متن را بر عهده داشت، ولی علاوه بر آن، می‌بایست با خواندن این متون و از دل آنها پی ببرد که این متون به نوبه خود، خواننده را تفسیر می‌کنند.»

مؤلف در رابطه با آگویناس و عقلانیت سنت  نوشته است: «تاکنون دو ویژگی مختلف آگویناس را به عنوان فیلسوف عرضه کرده‌ایم؛ نخست اینکه او کسی است که فعالیت فلسفی را فعالیتی در باب یک فن و در واقع، فن‌الفنون می‌داند و دوم اینکه او کسی است که دو سنت فکری مستقل تا آن زمان را پیش برد و چنان آنها را به صورتی واحد در هم ادغام کرد که سمت و سویی برای بسط هرچه بیشتر سنت وحدت‌یافته تازه‌ای فراهم آورد.»

قابل ذکر است، کتاب سه تقریر رقیب در پژوهش‌های اخلاقی (دائرةالمعارف، تبارشناسی و سنت السدیر مک اینتایر) با ترجمه حمید شهریاری از سوی انتشارات پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی در ۴۳۲ صفحه و با شمارگان ۱۴۰۰ نسخه و به قیمت ۱۶۰۰۰ تومان به بازار نشر عرضه شده است.