مقالات محسن جوادی – برگه 2 – خانه اخلاق پژوهان جوان

استدلال اخلاقی

درباره‌ی نظریه‌های اخلاقی کتاب‌های زیادی وجود دارد، کتاب Living Ethics: An Introduction with Readings اثر «راس شفرلاندو» کتاب جدیدی است که در سال 2018 به چاب رسیده است. این کتاب مشتمل بر دو بخش است؛ بخش نخست آن بحث در مورد نظریه‌های اخلاقی است و در بخش دوم به مسائل اخلاق یا moral problems پرداخته شده است. در این دوره از حلقه مطالعاتی فلسفه اخلاق، آقای دکتر محسن جوادی بر مبنای بخش نخست این کتاب که شامل 11 فصل است، در مورد نظریه‌های اخلاقی بحث خواهند کرد. جلسه پیش رو که در تاریخ بیستم مهر 1398 تشکیل شد، سومین جلسه این دوره از حلقه مطالعاتی فلسفه اخلاق است.

معمای تنگناهای اخلاقی

تنگناهای اخلاقی، موقعیت‌هایی هستند که در آنها فاعل با دو گزینه متعارض روبرو است که نمی‌تواند بر اساس هر دو عمل کند. کسانی که از وجود چنین موقعیت‌هایی طرفداری می‌کنند، معتقدند فاعل در این موقعیت‌ها ناگزیر است مرتکب خطای اخلاقی شود و اگر هر کدام از گزینه‌ها را برگزیند، با احساسات منفی از قبیل احساس گناه، افسوس و پشیمانی مواجه خواهد شد. مخالفان تنگناها علیه وجود چنین موقعیت‌هایی استدلال کرده‌اند و معتقدند این موقعیت‌ها، انسجام نظریه اخلاقی را زیر سؤال می‌برند. آنها ادعا می‌کنند که نظریه اخلاقی خوب باید بتواند در هر موقعیتی برای فاعل راهنمای عمل باشد و نباید دستورات متعارض صادر کند؛ در حالی که تنگناهای اخلاقی، مثال نقضی برای راهنمای عمل بودن نظریه‌های اخلاقی هستند. مدافعان تنگناها که عمدتاً در چارچوب اخلاق فضیلتی استدلال می‌کنند، مدعی‌اند که نظریه اخلاق فضیلت، درعین‌حال که می‌تواند منسجم و راهنمای عمل باشد، تبیین مناسبی هم برای تنگناهای اخلاقی فراهم می‌آورد.

نظریه امر الهی

درباره‌ی نظریه‌های اخلاقی کتاب‌های زیادی وجود دارد، کتاب Living Ethics: An Introduction with Readings اثر «راس شفرلاندو» کتاب جدیدی است که در سال 2018 به چاب رسیده است. این کتاب مشتمل بر دو بخش است؛ بخش نخست آن بحث در مورد نظریه‌های اخلاقی است و در بخش دوم به مسائل اخلاق یا moral problems پرداخته شده است.
در این دوره از حلقه مطالعاتی فلسفه اخلاق، آقای دکتر محسن جوادی بر مبنای بخش نخست این کتاب که شامل 11 فصل است، در مورد نظریه‌های اخلاقی بحث خواهند کرد.
جلسه پیش رو که در تاریخ سیزدهم مهر 1398 تشکیل شد، دومین جلسه این دوره از حلقه مطالعاتی فلسفه اخلاق است.

اخلاق چیست؟

درباره‌ی نظریه‌های اخلاقی کتاب‌های زیادی وجود دارد، کتاب Living Ethics: An Introduction with Readings اثر «راس شفرلاندو» کتاب جدیدی است که در سال 2018 به چاب رسیده است. این کتاب مشتمل بر دو بخش است؛ بخش نخست آن بحث در مورد نظریه‌های اخلاقی است و در بخش دوم به مسائل اخلاق یا moral problems پرداخته شده است.
در این دوره از حلقه مطالعاتی فلسفه اخلاق آقای دکتر محسن جوادی، بر مبنای بخش نخست این کتاب که شامل 11 فصل است، در مورد نظریه‌های اخلاقی بحث خواهند کرد.
جلسه پیش رو که در تاریخ ششم مهر 1398 تشکیل شد، اولین جلسه این دوره از حلقه مطالعاتی فلسفه اخلاق است.

چیستی شهود اخلاقی

این مقاله به تبیین اصطلاح «شهود اخلاقی» در فلسفه می پردازد. پس از تبیین معنای لغوی شهود و سیر تطور معنای این واژه در انگلیسی و فارسی، چهار معنای متداول شهود در فلسفه توضیح داده می شود: 1. شهود افلاطونی یا عرفانی؛ 2. شهود مبادی معرفت؛ 3. شهود کانتی؛ و 4. شهود تجربی. سپس به بررسی اندیشه های متفکران شهودگرا در قرن بیستم پرداخته می شود. در این بررسی، تلاش شده با تتبع در آثار برخی از مهم ترین فیلسوفان اخلاق شهودگرا، دیدگاه آنان درباره شهود اخلاقی بررسی شود و از این رهگذر، نشان داده شود که «شهود اخلاقی» در قرن بیستم چه ویژگی هایی داشته است. با برشمردن این ویژگی ها مشخص می شود که شهود اخلاقی، نه شهود افلاطونی یا عرفانی است، نه شهود کانتی و نه شهود تجربی؛ بلکه «شهود اخلاقی» یکی از اقسام «شهود مبادی معرفت» است.

آیا حکمت عملی می‌تواند در اداره جامعه و رسیدن به تمدن دینی مؤثر باشد؟

بیان مقام معظم رهبری پیرامون حکمت عملی: آنچه زندگی را اداره می‌کند عملاً فقه ما است. علّت هم این است که فلسفۀ اسلامی در طول زمان امتداد عملی نداشته؛ یعنی این حکمت نظری ما به حکمت عملی امتداد پیدا نکرده. در حالی که فلسفه‌های غربی که از لحاظ نفس فلسفه بودن، خیلی کم‌محتواتر و ضعیف‌تر از فلسفۀ اسلامی هستند امتداد عملیاتی دارند. یعنی اگر چنانکه شما مثلاً فرض کنید که فلسفۀ کانت یا هگل یا مارکس را معتقد باشید در مورد حکومت نظر دارید، در مورد فرد نظر دارید، در مورد ارتباطات اجتماعی نظر دارید. امّا اینکه اقتضای فلسفۀ ملاصدرا یا فلسفۀ ابن‌سینا یا دیگری در حکومت یا در فلان مسأله چیست، چیزی برای ما روشن نشده؛ نه اینکه ندارد، قطعاً دارد. سفارش من به متفلسفین و فعّالان فلسفه همیشه این بوده که این امتداد را پیدا کنند، چون معتقدم اثر دارد. این امتداد وجود دارد امّا خوب روی آن کار نشده. بنابراین فعلاً آنچه می‌تواند جامعه را اداره کند فقه ما است.

فراز و فرود نظریه‌های اخلاقی

خانه اخلاق پژوهان جوان با هدف ترویج مباحث اخلاقی و آشنایی مقدماتی علاقه‌مندان به حوزه اخلاق، هر ساله «نشست دو روزه اخلاق برای نو آموزان» را برگزار می‌کند. این نشست در هشت جلسه برگزار می‌شود و مخاطبان با کلیات اخلاق اسلامی و فلسفه اخلاق آشنا می‌شوند. در این دوره مطالب به گونه‌ای ارائه شود که عموم مخاطبین بتوانند نهایت استفاده را داشته باشند. در جلسه پیش رو که ششمین جلسه در سال 1397 است و در تاریخ 16 اسفندماه 97 برگزار شد، آقای محسن جوادی برای ما از «فراز و فرود نظریه‌های اخلاقی» سخن گفتند. گزارشی از این نشست را در ادامه می‌خوانید.

باید به فکر جنبه کاربردی اخلاق در دانش تصمیم‌گیری باشیم

ما در حوزه طراحی، ایده‌پردازی و مهندسی ضعیف هستیم و بیشتر به دانش اخلاق و وجه نظری آن پرداخته ایم. این که چه باید کرد که تحول اخلاقی در جامعه رخ دهد چون جنبه میان‌رشته ای دارد هنوز در کشور ما ضعف دارد و باید برای آن فکری کرد. کسانی که در حوزه برنامه‌ریزی علم کار می‌کنند باید به این نکته توجه بیشتری کنند. ارسطو می گوید اخلاق می خوانیم که شجاع بشویم نه این که شجاعت را بدانیم. چالش‌های نظری این حوزه جدی است و باید برای آن فکری کرد.

از نظر ارسطو حدوسط را چه کسی تعیین می‌کند؟

آنچه پیش روی شماست جلسه هجدهم از سلسله جلسات (و جلسه نهم این دوره) متن‌خوانی کتاب اخلاق نیکوماخوس ارسطو است که به همت استاد بزرگوار، دکتر محسن جوادی در خانه اخلاق‌پژوهان جوان برگزار می‌شود.
در این جلسه از متن‌خوانی نیکوماخوس در این باره صحبت شد که ارسطو حدوسط را در سه جا تعریف می‌کند و بر این باور است که در اعمال، احساسات، و مَلَکات اعتدال باید رعایت شود. همچنین ارسطو چند رذیلت را نام می‌برد و معتقد است حدوسط ندارند و در هر صورت بد هستند، او بر این باور است این اَعمال و احساسات، موضوعاً از حدوسط خارجند.

جنس فضیلت، ملکه است و فصلش حدوسط

آنچه پیش روی شماست جلسه هفدهم از سلسله جلسات (و جلسه هشتم این دوره) متن‌خوانی کتاب اخلاق نیکوماخوس ارسطو است که به همت استاد بزرگوار، دکتر محسن جوادی در خانه اخلاق‌پژوهان جوان برگزار می‌شود.
در این جلسه از متن‌خوانی اخلاق نیکوماخوس در مورد چند پرسش بحث شد: کثرت فضایل انسان به چه دلیل است؟ مگر هر موجودی یک کارکرد ویژه و بنابر آن یک فضیلت بیشتر ندارد؟ کارکرد اصلی انسان چیست؟ آیا امیال و عواطف و احساسات جزء کارکرد انسانی‌اند؟ چرا فضیلت به این بخش هم تعلق می‌گیرد؟ از چه طریق می‌توان به حدوسط رسید و آن را تشخیص داد؟

ارسطو حدوسط را در مورد فضایل اخلاقی مطرح می‌کند نه فضایل عقلی

آنچه پیش روی شماست جلسه شانزدهم از سلسله جلسات (و جلسه هفتم این دوره) متن‌خوانی کتاب اخلاق نیکوماخوس ارسطو است که به همت استاد بزرگوار، دکتر محسن جوادی در خانه اخلاق‌پژوهان جوان برگزار می‌شود. در این جلسه از متن‌خوانی اخلاق نیکوماخوس در مورد چند پرسش بحث شد: وجوه تمایز میان احساسات و فضایل چیست؟ function یا کارکرد ویژه انسان کدام است؟ منظور ارسطو از حدوسط یا نقطه اعتدال در فضایل چیست؟ آیا اشکال نسبی‌گرایی به اخلاق ارسطویی در بحث حدوسط وارد است؟

فضیلت در نسبت با لذت و درد معنا پیدا می‌کند

آنچه پیش روی شماست جلسه چهاردهم از سلسله جلسات متن‌خوانی کتاب اخلاق نیکوماخوس ارسطو است که به همت استاد بزرگوار، دکتر محسن جوادی در خانه اخلاق‌پژوهان جوان برگزار می‌شود.
در این جلسه از متن‌خوانی نیکوماخوس در باب رابطه فضیلت و رذیلت با لذت و درد صحبت خواهد شد. ارسطو معتقد است آن چیزی که بیشترین تاثیر را از میان سه جز منفعت، خوبی و لذت برای انسان به همراه دارد جزء لذت و درد است که حتی بر روی این سه جز هم تاثیر‌گذار است. تا جایی که فضیلت از نظر ارسطو بر‌قراری رابطه درست و مناسب با لذت و درد است.