رفتن به محتوای اصلی
یادداشت

از نظریه بازی‌ها تا تغییر رفتار اجتماعی

24 آگوست 2026محمدحسین شفیعی‌نژاد

کریستینا بیچیِری

کریستینا بیچیِری (متولد ۱۹۵۰ در میلان) فیلسوف ایتالیایی-آمریکایی است که در حوزه‌هایی مانند فلسفه علوم اجتماعی، تصمیم‌گیری رفتاری (،(behavioral decision-making، و روانشناسی اجتماعی فعالیت می‌کند.او کارشناسی فلسفه خود را در سال ۱۹۷۶از دانشگاه میلان (زادگاهش) و دکترای فلسفه علم را در سال ۱۹۸۴ از دانشگاه کمبریج دریافت کرد. او پیش از پیوستن به دانشگاه پنسیلوانیا، در دانشگاه‌های کلمبیا، نوتردام، و کارنگی ملون تدریس کرده است. بیچیِری از سال ۲۰۰۸ به‌عنوان مشاور در یونیسف فعالیت داشته و به سازمان‌های بین‌المللی در زمینه مقابله با رفتارهای اجتماعی منفی مشاوره داده است. همچنین در سال ۲۰۰۷ نشان شوالیه جمهوری ایتالیا را دریافت کرد و در سال ۲۰۲۰ به عضویت آکادمی ملی علوم آلمان (Léopoldina) درآمد.

او اکنون استاد فلسفه، روانشناسی و رفتار اخلاقی در مدرسه وارتون دانشگاه پنسیلوانیا است و در زمینه‌های مختلفی فعالیت دارد که شامل فلسفه، سیاست و اقتصاد (PPE)، علوم رفتاری و تصمیم‌گیری، و بررسی هنجارهای اجتماعی است. بیچیری به‌عنوان مدیر برنامه فلسفه، سیاست و اقتصاد در دانشگاه پنسیلوانیا، به بررسی تقاطع این سه رشته می‌پردازد و تلاش می‌کند تا از دیدگاه‌های مختلف به مسائل پیچیده اجتماعی، اقتصادی و سیاسی پاسخ دهد. همچنین، بیچیِری در حوزه علوم رفتاری و تصمیم‌گیری به تحلیل فرآیندهای تصمیم‌گیری فردی و جمعی و عواملی که بر آن‌ها تأثیر می‌گذارند، علاقه‌مند است.

کار فلسفی

علایق پژوهشی کریستینا بیچیِری در مرز فلسفه، نظریه بازی‌ها و روان‌شناسی قرار دارد. تمرکز اصلی پژوهشی او بر قضاوت و تصمیم‌گیری است، به‌ویژه در تصمیمات مربوط به عدالت، اعتماد، همکاری و اینکه چگونه انتظارات بر رفتار افراد تأثیر می‌گذارند. دومین تمرکز پژوهشی او به بررسی ماهیت و تحول هنجارهای اجتماعی، چگونگی اندازه‌گیری هنجارها و استراتژی‌های مناسب برای ترویج تغییرات اجتماعی مربوط می‌شود. پژوهش‌های او در زمینه هنجارهای اجتماعی، بیشتر جنبه کاربردی دارند. به عبارت دیگر، این پژوهش‌ها به‌طور عملی و در دنیای واقعی می‌توانند تأثیرگذار باشند و از نتایج آن‌ها می‌توان برای ایجاد تغییرات اجتماعی استفاده کرد. همچنین، بیچیِری گروهی به نام «گروه هنجارهای اجتماعی پن» (PennSONG) را تأسیس کرده که هدف آن استفاده از این پژوهش‌ها برای مطالعه و تغییر هنجارهای اجتماعی است. این گروه به‌طور خاص بر تحقیقات و کاربردهای عملی مرتبط با هنجارهای اجتماعی متمرکز است. تمرکز سوم پژوهشی او به بررسی بنیادهای معرفتی نظریه بازی‌ها مربوط می‌شود. او به این موضوع پرداخته که تغییرات در اطلاعات چگونه می‌تواند بر انتخاب‌های عقلانی و راه‌حل‌های موجود تأثیر بگذارد

کریستینا بیچیِری در زمینه هنجارهای اجتماعی نشان داده است که تمایلات افراد برای رعایت هنجارهای اجتماعی ثابت نیست و تحت تأثیر انتظارات و شرایط خاص قرار دارد. او آزمایش‌های رفتاری مختلفی طراحی کرده است که نشان می‌دهند دستکاری انتظارات افراد می‌تواند تغییرات قابل توجهی در رفتار آن‌ها ایجاد کند، مانند تغییر از انتخاب‌های عادلانه به ناعادلانه یا از همکاری به تخلف. یکی از نتایج اصلی این تحقیق این است که هیچ‌گونه تمایلات ثابت یا ترجیحات غیرمشروطی برای رعایت عدالت، انتقام‌جویی، یا همکاری وجود ندارد. به علاوه، بیچیِری تأکید می‌کند که سیاست‌گذاران برای ایجاد رفتارهای اجتماعی مثبت باید بر تغییر انتظارات افراد از رفتار دیگران در موقعیت‌های مشابه تمرکز کنند. این نتایج در کتاب او، The Grammar of Society: The Nature and Dynamics of Social Norms، مطرح شده‌اند و پیامدهای مهمی برای درک رفتار اخلاقی و طراحی نظریه‌های هنجاری مبتنی بر رفتار واقعی افراد دارند.

بیچیری در این کتاب با استفاده از نظریه بازی‌ها توضیح می‌دهد چگونه هنجارها می‌توانند تعارض‌های موجود در موقعیت‌هایی مانند معمای زندانی[1] را به رفتارهای هماهنگ تبدیل کنند. او بین دو نوع هنجار تمایز قائل می‌شود: هنجارهای توصیفی، که شامل رفتارهای رایج و متداول در یک گروه هستند، و هنجارهای اجتماعی که برای انجام آن‌ها تأیید یا رد دیگران ضروری است.

این مفاهیم با مدل‌های ریاضی و آزمایش‌های تجربی بررسی شده‌اند و به فهم بهتر از نحوه شکل‌گیری، حفظ و تغییر رفتارها، هنجارها و تعاملات در جوامع انسانی است کمک می‌کنند. او با سازمان‌هایی مانند یونیسف، بنیاد گیتس، بانک جهانی و دیگر نهادهای بین‌المللی بیشتر در حوزه‌هایی مانند بهداشت و مبارزه با فساد همکاری کرده است.کار گروه او شامل سه بخش اصلی است: توسعه معیارهای مشخص برای شناسایی هنجارها، پیشنهاد راهکارهای مداخلاتی مؤثر برای تغییر رفتارها و نظارت بر پایداری نتایج پس از اجرا.

کریستینا بیچیری از ترکیب نظریه بازی‌ها با نظریه‌های تکاملی استفاده کرده تا نشان دهد چگونه هنجارها شکل می‌گیرند و تثبیت می‌شوند، چرا بعضی هنجارها ناگهان تغییر می‌کنند یا از بین می‌روند، چرا هنجارهای ناکارآمد یا نامحبوب همچنان ادامه می‌یابند، و چه عواملی باعث می‌شود که افراد به رعایت هنجارها ترغیب شوند. او در پاسخ به این سوالات از مدل‌های تصمیم‌گیری روان‌شناسی شناختی و اجتماعی نیز استفاده کرده. یکی از موضوعات جدیدی که بیچیری به آن پرداخته، مدل‌سازی نقش رهبران اجتماعی در ایجاد تغییرات اجتماعی است؛ یعنی بررسی اینکه چطور ویژگی‌های خاص افراد پیشرو (مثل رهبران یا افراد تأثیرگذار) می‌تواند بر ساختارهای اجتماعی تأثیر بگذارد و باعث ایجاد هنجارهای جدید یا تغییر هنجارهای قدیمی شود.

کتاب جدید او با عنوان هنجارها در زندگی واقعی[2]  که در سال ۲۰۱۶ توسط انتشارات آکسفورد منتشر شد و ترجمه آن در سال ۱۴۰۳ در ایران به چاپ رسید، خلاصه‌ای از تجربیات و پژوهش‌های میدانی او در این حوزه است و به شناسایی، اندازه‌گیری و تغییر هنجارهای اجتماعی می‌پردازد.

او در پنج فصل تلاش می‌کند تا چارچوبی علمی و عملی برای درک بهتر هنجارهای اجتماعی، ویژگی‌های آن‌ها و چگونگی تغییرشان ارائه دهد. بیچیری ابتدا انواع مختلف هنجارها را تعریف می‌کند و توضیح می‌دهد که چگونه هنجارهای اجتماعی از هنجارهای توصیفی و عادت‌ها متفاوت هستند. برای مثال، هنجارهای اجتماعی شامل رفتارهایی است که افراد انجام می‌دهند زیرا باور دارند دیگران انتظار چنین رفتاری را دارند.

در این کتاب، یکی از نقاط برجسته بررسی چگونگی تغییر هنجارهای اجتماعی است. بیچیری به‌ویژه درباره هنجارهای مخربی مانند ختنه زنان توضیح می‌دهد و نشان می‌دهد چگونه می‌توان این هنجارها را اصلاح کرد. او روش‌های مختلفی را برای تغییر هنجارها تحلیل می‌کند، از جمله قوانین، کمپین‌های رسانه‌ای، مشوق‌های اقتصادی و مذاکره، و بر اهمیت تلاش‌های مبتنی بر آگاهی‌بخشی و اقدامات محلی تأکید دارد. بیچیری همچنین به پیچیدگی‌ها و چالش‌های موجود در مسیر تغییر هنجارهای اجتماعی اشاره کرده و از اصلاحات تدریجی و مبتنی بر شواهد به‌عنوان رویکردی مؤثر یاد می‌کنددر نهایت می‌توان گفت کریستینا بیچیِری با بهره‌گیری از رویکردهای نظری و عملی در فلسفه، روانشناسی، نه تنها به درک عمیق‌تر از هنجارهای اجتماعی و نقش آن‌ها در شکل‌دهی رفتارهای انسانی کمک کرده است، بلکه راهکارهای عملی مؤثری برای تغییر هنجارهای منفی و تقویت هنجارهای مثبت ارائه داده است. پژوهش‌های او نشان می‌دهند که رفتار انسان‌ها بیش از آنکه ثابت یا غیرقابل تغییر باشد، تحت تأثیر انتظارات و زمینه‌های اجتماعی است و با مدیریت درست این عوامل می‌توان تغییرات قابل‌توجهی در جوامع ایجاد کرد.

فعالیت‌های آکادمیک و میدانی بیچیری گواهی بر تأثیر عمیق پژوهش‌های او بر حل مسائل واقعی است و کارهای او الهام‌بخش سیاست‌گذاران، پژوهشگران و فعالان اجتماعی در سراسر جهان بوده است. بیچیری با دیدگاهی میان‌رشته‌ای و رویکردی مبتنی بر شواهد، به‌خوبی نشان داده است که تغییر اجتماعی پایدار نیازمند فهم دقیق رفتارها و انتظارات اجتماعی و استفاده از راهبردهای متناسب با هر زمینه فرهنگی و اجتماعی است.

برای مطالعه بیشتر لیستی از مهمترین کتاب‌ها و جدید‌ترین مقالات او به تفکیک آورده شده:

مقالات

  1. Norm strength and norm stability
    قدرت هنجار و پایداری هنجار
    Current Opinions in Psychology, 2024
  2. Language matters: how normative expressions shape norm perception and affect norm compliance
    زبان اهمیت دارد: چگونه عبارات هنجاری به درک هنجار شکل می‌دهند و بر پاییبندی ما به هنجار‌ها اثر می‌گذارند
    Philosophical Transactions of the Royal Society B: Biological Sciences, 2024
  3. From is to ought and back: Variability and asymmetry in social inferences from norm information
    از “هست” به “باید” و برعکس: تنوع و عدم تقارن در استنتاج‌های اجتماعی از اطلاعات هنجاری
    CSNBD, 2023
  4. Harnessing Social Expectations for Behavior Change
    استفاده از انتظارات اجتماعی برای تغییر رفتار
    CSNBD, 2023
  5. Social Norms and Behavior Change: The Interdisciplinary Research Frontier
    هنجارهای اجتماعی و تغییر رفتار: مرزهای پژوهش میان‌رشته‌ای
    Journal of Economic Behavior and Organization, 2023
  6. Norm nudging and twisting preferences
    فشار هنجاری و تغییر ترجیحات
    Behavioural Public Policy, 2023
  7. “It’s Not A Lie if You Believe the Norm Does Not Apply: Conditional Norm-Following and Belief Distortion”
    این دروغ نیست اگر باور داشته باشید که هنجار اعمال نمی‌شود: تبعیت مشروط از هنجار و تحریف باورها
    Games and Economic Behavior, 2023
  8. Scaling Up Change: A Critical Review and Practical Guide to Harnessing Social Norms for Climate Action
    گسترش تغییر: مرور انتقادی و راهنمای عملی برای بهره‌گیری از هنجارهای اجتماعی در اقدامات آب و هوایی
    Psychological Science in the Public Interest, 2022
  9. Deviant or Wrong? The Effects of Norm Information on the Efficacy of Punishment
    انحرافی یا اشتباه؟ تأثیر اطلاعات هنجاری بر اثربخشی مجازات
    Journal of Economic Behavior and Organization, 2021
  10. Intentionality Matters for Third-Party Punishment but not Compensation in Trust Games
    هدف‌مندی برای مجازات شخص ثالث مهم است، نه برای جبران در بازی‌های اعتماد
    Journal of Economic Behavior and Organization, 2022
  11. Perceived Inequality and Policy Preferences
    نابرابری ادراک‌شده و ترجیحات سیاستی
    Center for Social Norms and Behavioral Dynamics Working Papers, 2021
  12. Social Proximity and the Erosion of Norm Compliance
    نزدیکی اجتماعی و کاهش تبعیت از هنجارها
    Games and Economic Behavior, 2022
  13. Norm Nudging: How to Measure What We Want to Implement
    فشار هنجاری: چگونه چیزی را که می‌خواهیم اجرا کنیم اندازه‌گیری کنیم
    N. Mazar and D. Soman, eds., Behavioral Science in the Wild. University of Toronto Press, 2021
  14. Shifting Social Norms to Mitigate Climate Change in the Anthropocene: A Review and Practical Guide
    تغییر هنجارهای اجتماعی برای کاهش تغییرات اقلیمی در دوران انسان‌زایی: یک مرور و راهنمای عملی
    Psychological Science in the Public Interest, 2020
  15. How Perceptions of Autonomy Relate to Beliefs about Inequality and Fairness
    چگونه ادراکات از خودمختاری با باورهای مربوط به نابرابری و انصاف مرتبط است
    PLOSOne, 2021
  16. In Science we (should) trust: expectations and compliance during the Covid-19 pandemic
    ما باید به علم اعتماد کنیم: انتظارات و پایبندی در طول پاندمی کووید-۱۹
    PLOS ONE, 2021

کتاب‌ها

  1. Norms in the Wild: How to Diagnose, Measure and Change Social Norms (Oxford University Press, 2016)
    هنجارها در دنیای واقعی: چگونه هنجارهای اجتماعی را شناسایی، اندازه‌گیری و تغییر دهیم
  2. The Grammar of Society: The Nature and Dynamics of Social Norms (Cambridge University Press, 2006)
    دستور زبان جامعه: ماهیت و پویایی هنجارهای اجتماعی
  3. Rationality and Coordination (Cambridge University Press, 1993)
    عقلانیت و هماهنگی.

[1]. معمای زندانی یک مسئله در نظریه بازی‌هاست که تضاد بین منافع فردی و جمعی را نشان می‌دهد. دو زندانی در سلول‌های جداگانه قرار دارند و هرکدام باید تصمیم بگیرند به جرم خود اعتراف کنند یا سکوت کنند. اگر هر دو سکوت کنند، هرکدام ۱ سال زندانی می‌شوند. اگر یکی اعتراف کند و دیگری سکوت کند، فرد اعتراف‌کننده آزاد و دیگر ۱۰ سال زندانی می‌شود. اگر هر دو اعتراف کنند، هرکدام ۵ سال زندان خواهند داشت. این معما نشان می‌دهد که تصمیم منطقی فردی (اعتراف کردن) ممکن است منجر به نتیجه بدتری برای هر دو طرف شود. اما اگر همکاری (سکوت کردن) شکل بگیرد، نتیجه بهتری برای جمع حاصل می‌شود. همچنین باعث می‌شود متوجه شویم چرا افراد یا گروه‌ها، حتی در شرایطی که همکاری به سود همه است، ممکن است به منافع شخصی خود اولویت دهند.

[2] Norms in the Wild (How to Diagnose, Measure, and Change Social Norms)

خبرنامه

خبررسان اخلاق

نام و ایمیل خود را وارد کنید تا تازه‌ترین مطالب خانه اخلاق‌پژوهان جوان را دریافت کنید.