محسن جوادی – خانه اخلاق پژوهان جوان

دوستی و دغدغه دیگری از نگاه نوارسطوئیان

همراه با احیای دوبارۀ اخلاق فضیلت در سال 1958 بحث‌های فلسفی جدیدی در حوزۀ دوستی پا گرفت. در عصر حاضر نوارسطوییان از جمله مکاتبی هستند که علاوه بر احیا و نیز جرح‌وتعدیل مفاهیم ارسطویی دوران باستان بر مکاتب پساارسطویی دوران باستان نیز تعمق کرده و مهم‌ترین مطالبۀ اخلاق فضیلت را شکل دادن عقلانی احساسات، عواطف و هیجانات درونی فرد برای خوب زندگی کردن به لحاظ درونی تلقی کرده‌اند. مهم شمردن درونیات انسانی به این شکل سبب وارد آمدن اتهاماتی مانند خودگزینانه بودن به آنها شده است. در این مقاله، ضمن پرداختن به «دغدغۀ دیگری» به منزلۀ مؤلفه‌ای جدید در اخلاق فضیلت نوین و بررسی اهمیت و نقش «دغدغۀ دیگری» و دوستی در سعادت انسان از منظر ارسطو و مکاتب پساارسطویی و نوارسطوییان، به این مهم پرداخته می‌شود که جولیا آناس در مقام فیلسوفی نوارسطویی بر چه اساسی نظریه‌های مکاتب باستانی در باب سعادت را آغشته به خودگزینی نمی‌داند، و چه جایگاه و حد مرزی برای دوستی و دغدغۀ دیگری متصور است.

تحلیل و نقد استدلال بر اساس جهت مطابقت به سود نظریه هیومی انگیزش

«نظریهٔ هیومی انگیزش»، به سبب قوّت آن در تبیین اعمال قصدی، جذابیتی قابل ‌توجه دارد‌‌‌‌. این نظریه، اعمال قصدیِ فاعل را بر اساس یک میل سابق او و یک باور دربارۀ چگونگی برآورده کردن آن میل تبیین می‌کند و می‌‌توان محتوای آن را در قالب این جمله بیان کرد: «فاعل A برانگیخته می‌‌شود که عمل Φ را انجام دهد، تنها اگر‌‌ و تنها چون‌‌‌‌، A یک میل پیشین به Ψ و یک باور داشته باشد (دارد) که با انجام Φ میل پیشین او به Ψ برآورده می‌شود»‌‌‌‌. این جمله بیان می‌‌کند که نه‌تنها شرط ضروری برانگیخته شدن‌‌، بلکه همچنین منشأ ایجاد انگیزش، داشتن یک جفت میل و باور با اوصاف پیش‌گفته است‌‌‌‌. «استدلال بر اساس جهت مطابقت» از مهم‌ترین استدلال‌هایی است که به سود «نظریهٔ هیومی انگیزش» ارائه شده و بر پایهٔ آن، ویژگی بنیادین متمایز کنندهٔ باور و میل جهت مطابقت آنها با جهان است؛ اگر عدم تطابقی میان جهان و باور واقع شد، باور است که باید تغییر کند و مطابق جهان شود و اگر عدم تطابقی میان جهان و میل واقع شد‌‌‌‌، جهان است که باید مطابق میل تغییر کند‌‌‌‌. در این مقاله، در صدد بوده‌ایم تا ضمن طرح و تبیین تقریر مایکل اسمیت از استدلال بر اساس جهت مطابقت به سود «نظریهٔ هیومی انگیزش»، نگرانی‌ها و انتقادات ناظر به آن را – به شیوهٔ تحلیلی – تبیین کنیم.

سودگرایی قاعده‌نگر

آن‌چه در ادامه می‌خوانید متن سیزدهمین جلسه از سلسله جلسات حلقه مطالعاتی فلسفه اخلاق است که در تاریخ 27 بهمن ماه 98 به همت خانه‌ی اخلاق‌پژوهان جوان برگزار شده است. دکتر جوادی در این جلسه به توضیح و تبیین دیدگاه سودگرایی قاعده‌نگر (rule-utilitarianism) می‌پردازند. سودگرایی قاعده‌نگر گرایشی در سودگرایی است که به جای تمرکز روی یک عمل خاص، به قاعده‌های عمومی که توسط اکثریت پذیرفته شده‌اند، توجه می‌کند. این دیدگاه علی‌رغم مزایای بسیارش، به دلیل برخی از ایرادات، توسط تعداد کمی از فیلسوفان اخلاق پذیرفته شده است.

سودگرایی در بوته نقد

آن‌چه در ادامه می‌خوانید متن دوازدهمین جلسه از سلسله جلسات حلقه‌ی مطالعاتی فلسفه اخلاق است که به همت خانه‌ی اخلاق‌پژوهان جوان در تاریخ 20 بهمن‌ماه 98 برگزار شده است. دکتر جوادی در این جلسه ابتدا به بیان برخی از نگرانی‌های موجود در باب سودگرایی، همچون نادیده‌‌گرفتن اصل عدالت، مخالفت با فهم عرفی اخلاقی و … پرداخته و در ادامه پاسخ‌های چهارگانه‌ی سودگرایان به اشکالات مطرح‌شده را تبیین می‌کنند.

پیامدگرایی

آن‌چه در ادامه می‌خوانید متن یازدهمین جلسه از سلسله جلسات حلقه‌ی امین است که به همت خانه‌ی اخلاق‌پژوهان جوان در تاریخ 5 بهمن ماه 98 برگزار شده است. دکتر جوادی در این جلسه به ارائه‌ی فصل پنجم کتاب شفرلاندو با موضوع «پیامدگرایی» می‌پردازد. ایشان پس از تبیین مفهوم «پیامدگرایی»، نکاتی را در باب وجوه جذابیت پیامدگرایی و نقدهای وارد به آن بیان می‌کنند.

نقد نظریه تأمین امیال

نظریه‌ی تامین امیال دو ادعای اصلی دارد: نخست این‌که شرط لازم برای داشتن یک زندگی خوب برآورده شدن امیال است و دوم این‌که برآورده‌شدن امیال شرط کافی برخورداری از یک زندگی خوب نیز است. برای نقض‌این تئوری باید به این دو ادعا خدشه وارد کرد. ادعای اول با پیداکردن زندگی‌ خوبی که تامین امیال در آن لازم نیست نقض می‌شود و ادعای دوم با یافتن زندگی‌ای که در آن تامین امیال شده اما خوب نیست. نویسنده در این بخش با آوردن چندمثال این دو ادعا را نقض می‌کند. در جلسه پیش رو که دهمین جلسه حلقه مطالعاتی فلسفه اخلاق است، در مورد نظریه تأمین امیال صحبت می‌شود.

لذات یک زندگی خوب را به ارمغان می‌آورند یا تأمین امیال؟

چه چیزی باعث خوب زیستن می‌شود؟

نظریه خطا

نسبی‌گرایی اخلاقی

خودگرایی

درباره‌ی نظریه‌های اخلاقی کتاب‌های زیادی وجود دارد، کتاب Living Ethics: An Introduction with Readings اثر «راس شفرلاندو» کتاب جدیدی است که در سال 2018 به چاب رسیده است. این کتاب مشتمل بر دو بخش است؛ بخش نخست آن بحث در مورد نظریه‌های اخلاقی است و در بخش دوم به مسائل اخلاق یا moral problems پرداخته شده است. در این دوره از حلقه مطالعاتی فلسفه اخلاق، آقای دکتر محسن جوادی بر مبنای بخش نخست این کتاب که شامل 11 فصل است، در مورد نظریه‌های اخلاقی بحث خواهند کرد. جلسه پیش رو که در تاریخ 18 آبان 1398 تشکیل شد، پنجمین جلسه این دوره از حلقه مطالعاتی فلسفه اخلاق است. نویسنده در این بخش از کتاب به بیان سه استدلال در دفاع از خودگرایی می‌پردازد. در جلسه‌ی پیش نخستین استدلال مورد نقد و بررسی قرار گرفت. در این جلسه به دو استدلال دیگر که با استفاده لیبرتارینیسم و اگوئیزم روان‌شناختی در صدد دفاع از اگوئیزم اخلاقی هستند، پرداخته می‌شود.

مغالطات

درباره‌ی نظریه‌های اخلاقی کتاب‌های زیادی وجود دارد، کتاب Living Ethics: An Introduction with Readings اثر «راس شفرلاندو» کتاب جدیدی است که در سال 2018 به چاب رسیده است. این کتاب مشتمل بر دو بخش است؛ بخش نخست آن بحث در مورد نظریه‌های اخلاقی است و در بخش دوم به مسائل اخلاق یا moral problems پرداخته شده است. در این دوره از حلقه مطالعاتی فلسفه اخلاق، آقای دکتر محسن جوادی بر مبنای بخش نخست این کتاب که شامل 11 فصل است، در مورد نظریه‌های اخلاقی بحث خواهند کرد. جلسه پیش رو که در تاریخ یازده آبان 1398 تشکیل شد، چهارمین جلسه این دوره از حلقه مطالعاتی فلسفه اخلاق است. شفرلاندو در فصل دوم کتاب living ethics به مبحث استدلال اخلاقی می‌پردازد. در جلسه‌ی پیش قواعدی عمومی درباره‌ی استدلال بیان شدند و در این جلسه به بحث مغالطات پرداخته می‌شود. مغالطات در یک دسته‌بندی کلی به دو دسته‌ی صوری و غیرصوری تقسیم می‌شوند و نویسنده بعد از تعریف هر کدام، چند شکل از مغالطات غیرصوری را بیان می‌کند. با پایان یافتن فصل دوم، مباحث مربوط به نظریه‌های اخلاقی با فصلی به نام «شکاکیت درباره‌ی اخلاق» آغاز می‌شوند.